Logo Hãng luật VN-LAW.VN
VN-LAW.VN › Bài viết pháp lý › Bài viết pháp lý › Người mù, người không biết chữ lập di chúc thế nào cho đúng luật?

Người mù, người không biết chữ lập di chúc thế nào cho đúng luật?

Người mù hoặc người không biết chữ có được tự lập di chúc không? VN-LAW.VN hướng dẫn hình thức, thủ tục.
Hình ảnh bài viết Người mù, người không biết chữ lập di chúc thế nào cho đúng luật?

Nội dung được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy – Thành viên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Cập nhật 11/11/2026

Người mù, người không biết chữ hoàn toàn có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, nhưng do đặc thù không thể tự đọc hoặc tự viết, pháp luật đặt ra những yêu cầu riêng để đảm bảo di chúc thể hiện đúng ý chí thực sự của họ.

Người mù, không biết chữ có quyền lập di chúc không?

Có. Pháp luật không hạn chế quyền lập di chúc của người khuyết tật về thị giác hoặc người không biết chữ, miễn là họ đáp ứng điều kiện về năng lực hành vi dân sự là người thành niên, minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện theo Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, do không thể tự đọc hoặc tự viết di chúc, nhóm đối tượng này bắt buộc phải lập di chúc theo hình thức có người làm chứng hoặc công chứng, chứng thực, không thể áp dụng hình thức “di chúc bằng văn bản không có người làm chứng” (Điều 633) vốn yêu cầu người lập tự viết và tự ký.

Hình thức di chúc phù hợp cho người mù, người không biết chữ

Di chúc bằng văn bản có người làm chứng (Điều 634)

Người mù hoặc người không biết chữ có thể nhờ người khác viết hoặc đánh máy nội dung di chúc theo đúng ý chí mà họ trình bày. Di chúc này phải có ít nhất hai người làm chứng. Người lập di chúc xác nhận nội dung (bằng cách nghe đọc lại toàn văn) rồi điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng; người làm chứng ký xác nhận việc điểm chỉ đó là đúng của người lập di chúc.

Di chúc có công chứng hoặc chứng thực (Điều 635, 636)

Đây là hình thức được khuyến nghị nhất đối với người mù, người không biết chữ vì có sự tham gia của công chứng viên là người có trách nhiệm xác minh năng lực hành vi, đọc lại toàn bộ nội dung để người lập di chúc xác nhận trước khi điểm chỉ. Theo Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không ký, điểm chỉ được thì phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên; công chứng viên chứng nhận bản di chúc trước mặt người lập di chúc và người làm chứng.

Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất

Vai trò đặc biệt quan trọng của việc đọc lại nội dung di chúc

Đối với người mù hoặc không biết chữ, bước đọc lại toàn bộ nội dung di chúc trước khi ký/điểm chỉ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vì đây là cách duy nhất để người lập di chúc xác nhận nội dung được ghi chép đúng với ý chí thực sự của mình. Công chứng viên hoặc người làm chứng cần đọc chậm, rõ ràng từng nội dung: thông tin tài sản, người được hưởng, tỷ lệ phân chia, và hỏi lại xác nhận từng phần trước khi tiến hành các bước tiếp theo. Việc bỏ qua hoặc thực hiện qua loa bước này là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp, khiếu nại về sau khi các đồng thừa kế cho rằng người lập di chúc “không hiểu rõ” nội dung mình đã điểm chỉ.

Người làm chứng cần đáp ứng điều kiện gì?

Người làm chứng cho di chúc của người mù, người không biết chữ phải đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015: không phải là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; không phải là người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc; không phải là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. VN-LAW khuyến nghị nên lựa chọn người làm chứng độc lập, không có quan hệ lợi ích với bất kỳ bên thừa kế nào, để tăng tính khách quan, thuyết phục khi có tranh chấp phát sinh.

Hồ sơ, chuẩn bị cần thiết

Ngoài các giấy tờ thông thường (căn cước công dân, giấy tờ tài sản), gia đình nên chuẩn bị thêm giấy xác nhận tình trạng khuyết tật (đối với người mù) hoặc có thể ghi rõ trong biên bản việc người lập di chúc không biết chữ, cùng với xác nhận của công chứng viên/người làm chứng về việc đã đọc lại đầy đủ nội dung và người lập di chúc hoàn toàn hiểu, đồng ý với nội dung đó trước khi điểm chỉ.

Quy trình thực hiện tại Văn phòng công chứng

Bước 1: Trình bày nguyện vọng

Người lập di chúc (có thể có người thân hỗ trợ dẫn đến, nhưng nội dung ý chí phải do chính người lập di chúc trực tiếp trình bày) nêu rõ nguyện vọng phân chia tài sản với công chứng viên.

Bước 2: Soạn thảo nội dung di chúc

Công chứng viên hoặc chuyên viên soạn thảo di chúc theo đúng nội dung đã trình bày.

Bước 3: Đọc lại toàn văn cho người lập di chúc nghe

Công chứng viên đọc chậm, rõ từng nội dung, xác nhận người lập di chúc hiểu và đồng ý.

Bước 4: Điểm chỉ trước mặt công chứng viên và người làm chứng (nếu cần)

Người lập di chúc điểm chỉ vào di chúc; nếu cần người làm chứng theo quy định thì người làm chứng ký xác nhận trước mặt công chứng viên.

Bước 5: Công chứng viên chứng nhận và lưu trữ

Công chứng viên ký, đóng dấu, vào sổ công chứng và lưu trữ di chúc theo quy định.

Những rủi ro pháp lý đặc thù cần lưu ý

Do người mù, người không biết chữ không thể tự kiểm tra lại nội dung văn bản bằng cách đọc trực tiếp, nhóm đối tượng này dễ trở thành mục tiêu của hành vi lừa dối, lợi dụng từ người thân hoặc bên thứ ba nhằm trục lợi. Trên thực tế, VN-LAW đã ghi nhận một số trường hợp người soạn thảo hộ cố tình ghi sai lệch nội dung so với ý chí thực sự đã trình bày bằng lời, hoặc thêm vào những điều khoản mà người lập di chúc không hề đồng ý, sau đó chỉ đọc qua loa hoặc bỏ qua bước đọc lại trước khi để người lập di chúc điểm chỉ.

Để phòng ngừa rủi ro này, VN-LAW khuyến nghị: nên có từ hai người làm chứng độc lập trở lên, không có bất kỳ mối quan hệ lợi ích nào với các bên; ưu tiên thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng thay vì tự soạn thảo tại nhà; yêu cầu đọc lại toàn văn ít nhất hai lần, có thể ghi âm lại quá trình đọc và xác nhận (nếu người lập di chúc đồng ý) để làm bằng chứng bổ sung khi cần thiết.

Xem thêm: Tranh chấp di chúc giả mạo, bị ép buộc lập di chúc; Có được lập di chúc miệng khi đang hấp hối không?; Lập di chúc khi chưa đủ 18 tuổi có được không?

Quyền yêu cầu phiên dịch, hỗ trợ đặc biệt

Đối với người khiếm thị sử dụng chữ nổi Braille hoặc có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt khác trong giao tiếp, gia đình có thể chủ động đề nghị tổ chức hành nghề công chứng bố trí thêm thời gian, phương thức trao đổi phù hợp (đọc chậm, giải thích từng điều khoản bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu) để đảm bảo người lập di chúc thực sự nắm rõ nội dung trước khi quyết định. Đây không phải là thủ tục bắt buộc theo luật định cụ thể nhưng là thông lệ tốt được khuyến khích nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người yếu thế.

Câu hỏi thường gặp

Người không biết chữ có thể tự mình đọc lại di chúc bằng cách nghe người khác đọc không? Có. Việc “đọc lại” trong quy định pháp luật không yêu cầu người lập di chúc phải tự đọc, mà có thể nghe công chứng viên hoặc người làm chứng đọc lại toàn văn, miễn là người lập di chúc xác nhận đã hiểu và đồng ý với nội dung đó.

Di chúc của người mù có bắt buộc phải công chứng không, hay có thể chỉ cần người làm chứng? 

Không bắt buộc phải công chứng, có thể lập theo hình thức “di chúc bằng văn bản có người làm chứng” theo Điều 634. Tuy nhiên, VN-LAW khuyến nghị nên công chứng để tăng độ an toàn pháp lý, do đây là nhóm đối tượng dễ bị tranh chấp về tính xác thực của ý chí.

Nếu người mù muốn thay đổi nội dung di chúc đã lập thì thực hiện thế nào? 

Tương tự các trường hợp khác, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc vào bất cứ lúc nào theo Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015, thực hiện theo đúng hình thức đã áp dụng cho di chúc gốc (có người làm chứng hoặc công chứng).

Trường hợp người khiếm thị nhưng biết chữ nổi Braille có thể tự viết di chúc không?

Đây là một điểm cần lưu ý đặc biệt: pháp luật hiện hành quy định hình thức “di chúc bằng văn bản không có người làm chứng” (Điều 633) yêu cầu người lập di chúc tự viết và ký vào bản di chúc, không có quy định cụ thể loại trừ chữ viết bằng ký hiệu Braille. Tuy nhiên, trên thực tế, do các cơ quan nhà nước (Văn phòng đăng ký đất đai, tổ chức công chứng) và những người thừa kế khác thường không đọc được chữ Braille, di chúc viết bằng hình thức này dễ gặp khó khăn khi cần xác minh nội dung, dẫn đến rủi ro tranh chấp cao.

Quyền của người khuyết tật trong việc tiếp cận dịch vụ công chứng

Theo tinh thần của Luật Người khuyết tật và các quy định liên quan, người khuyết tật có quyền được tạo điều kiện thuận lợi khi tiếp cận các dịch vụ công, bao gồm dịch vụ công chứng. Gia đình có thể chủ động đề nghị tổ chức hành nghề công chứng bố trí phòng làm việc phù hợp, thời gian linh hoạt, hoặc hỗ trợ di chuyển (đối với người khiếm thị cần người dẫn đường) để đảm bảo quá trình lập di chúc diễn ra thuận lợi, không gây áp lực hay bất tiện cho người lập di chúc.

Vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ nhưng không can thiệp vào ý chí

Một nguyên tắc quan trọng cần lưu ý: người thân trong gia đình có thể hỗ trợ về mặt hậu cần (đưa đón, chuẩn bị hồ sơ, liên hệ tổ chức công chứng) nhưng không được can thiệp vào nội dung ý chí của người lập di chúc, đặc biệt nếu người thân đó cũng là một trong những người có khả năng được hưởng di sản. Sự có mặt quá mức, gợi ý, tác động của người thân trong quá trình trình bày ý chí hoặc đọc lại nội dung di chúc có thể bị coi là dấu hiệu của sự cưỡng ép, ảnh hưởng đến tính tự nguyện, yếu tố then chốt quyết định tính hợp pháp của di chúc theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.

Xem thêm: Di chúc chung của vợ chồng có còn hiệu lực khi một người chết?


Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW

VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:

  • Đất đai – Bất động sản
  • Thừa kế – Di chúc
  • Hôn nhân – Gia đình
  • Hình sự

Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.

Hotline: 0369151515

Zalo: 0369151515

Email: tvpl@vn-law.vn

Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh

Bạn thấy bài viết hữu ích? Hãy đánh giá

Hồ sơ tác giả

Ảnh đại diện Cao Kỳ

Tác giả nội dung pháp lý tại VN-LAW.VN


Viết một bình luận