Khi xảy ra hành vi phạm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe (giết người, cố ý gây thương tích, vô ý làm chết người…), bên cạnh việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, việc bồi thường thiệt hại thỏa đáng cho bị hại hoặc gia đình người bị hại là vấn đề đặc biệt quan trọng. Bài viết này phân tích chi tiết các khoản thiệt hại được bồi thường trong các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
1. Cơ sở pháp lý về bồi thường thiệt hại do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm
Như đã giới thiệu tổng quan ở bài viết về trách nhiệm dân sự trong vụ án hình sự (thuộc loạt bài kiến thức nền tảng), việc bồi thường thiệt hại do sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm được quy định cụ thể tại Điều 590 và Điều 591 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015. Bài viết này đi sâu phân tích chi tiết từng khoản mục cụ thể áp dụng riêng cho các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe.
2. Các khoản thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm (Điều 590 BLDS)
2.1. Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe
Bao gồm: chi phí khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế; chi phí thuốc men, các thiết bị y tế cần thiết; chi phí phẫu thuật, điều trị (nếu có); chi phí bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe sau điều trị theo chỉ định của cơ sở y tế; chi phí lắp đặt các bộ phận giả (nếu có tổn thương dẫn đến mất chức năng cơ thể cần lắp bộ phận thay thế, ví dụ chân, tay giả); chi phí thuê phương tiện đưa người bị thiệt hại đi cấp cứu, điều trị.
2.2. Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại
Nếu người bị thiệt hại có thu nhập ổn định trước khi bị xâm phạm sức khỏe, khoản thu nhập bị mất hoặc giảm sút trong thời gian điều trị, phục hồi (hoặc vĩnh viễn nếu để lại di chứng ảnh hưởng lâu dài đến khả năng lao động) được tính vào thiệt hại được bồi thường. Nếu thu nhập không ổn định và không thể xác định được, mức bồi thường sẽ được tính theo mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại theo quy định.
2.3. Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc
Nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc, khoản chi phí hợp lý cho việc chăm sóc và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị cũng được tính vào thiệt hại được bồi thường. Trong trường hợp người bị thiệt hại mất khả năng lao động vĩnh viễn và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại về lâu dài.
2.4. Bồi thường tổn thất về tinh thần
Ngoài các khoản thiệt hại vật chất nêu trên, người chịu trách nhiệm bồi thường còn phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người bị thiệt hại gánh chịu. Mức bồi thường do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
3. Các khoản thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm (Điều 591 BLDS)
3.1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trước khi chết
Bao gồm chi phí cứu chữa hợp lý phát sinh trước khi nạn nhân tử vong (tương tự các khoản mục đã phân tích ở Điều 590), tính từ thời điểm xảy ra hành vi xâm phạm đến khi nạn nhân qua đời.
3.2. Chi phí hợp lý cho việc mai táng
Bao gồm các chi phí hợp lý, phù hợp với phong tục, tập quán cho việc tổ chức tang lễ, an táng (không bao gồm các chi phí cúng tế, lễ bái mang tính chất tâm linh vượt quá mức hợp lý theo quy định).
3.3. Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng
Nếu người bị thiệt hại (đã chết) trước đó có nghĩa vụ cấp dưỡng cho người khác theo quy định của pháp luật (ví dụ: cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động; con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha, mẹ không có khả năng lao động), người chịu trách nhiệm bồi thường phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng thay cho người đã chết trong khoảng thời gian tương ứng theo quy định của pháp luật.
3.4. Bồi thường tổn thất về tinh thần
Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp tính mạng bị xâm phạm phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại (cha, mẹ, vợ/chồng, con); nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này. Mức bồi thường do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm: Quy định và mức án
4. Cách xác định mức bồi thường cụ thể
Việc xác định mức bồi thường cụ thể cho từng khoản mục đòi hỏi thu thập đầy đủ chứng cứ, tài liệu chứng minh: hóa đơn, chứng từ viện phí, thuốc men; xác nhận thu nhập trước khi bị xâm phạm sức khỏe (hợp đồng lao động, bảng lương, xác nhận thu nhập của cơ quan thuế nếu có…); kết quả giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể, mức độ ảnh hưởng đến khả năng lao động; giấy chứng tử, chi phí mai táng thực tế đã chi trả; thông tin về những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng (nếu có).
5. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi bồi thường của bị hại
Do các khoản thiệt hại theo quy định pháp luật khá đa dạng, chi tiết, nhiều bị hại (hoặc gia đình bị hại trong trường hợp tính mạng bị xâm phạm) không nắm rõ đầy đủ các quyền lợi của mình, dẫn đến việc bỏ sót các khoản bồi thường hợp pháp. Luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại đóng vai trò quan trọng trong việc: tư vấn đầy đủ các khoản thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật; hỗ trợ thu thập, tổng hợp đầy đủ chứng cứ, tài liệu chứng minh từng khoản thiệt hại; trình bày, tranh luận hiệu quả tại phiên tòa để bảo vệ tối đa yêu cầu bồi thường.
6. Kết luận
Bồi thường thiệt hại trong các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe bao gồm nhiều khoản mục cụ thể theo quy định của Điều 590, 591 BLDS: chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất, chi phí người chăm sóc, tổn thất tinh thần (đối với xâm phạm sức khỏe), cùng với chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng (đối với xâm phạm tính mạng). Việc hiểu rõ và yêu cầu đầy đủ các khoản bồi thường này có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị hại và gia đình. Nếu bạn hoặc người thân là bị hại trong một vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe, hãy liên hệ luật sư để được tư vấn, hỗ trợ yêu cầu bồi thường thỏa đáng.
Xem thêm: Luật sư bào chữa tội cố ý gây thương tích: Chiến lược bảo vệ
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
