Trong các vụ án hình sự về xâm phạm sở hữu (trộm cắp, lừa đảo, cướp, cưỡng đoạt, hủy hoại tài sản…), việc xác định chính xác giá trị tài sản bị chiếm đoạt hoặc thiệt hại có ý nghĩa quyết định đến việc định tội danh và khung hình phạt áp dụng. Định giá tài sản là thủ tục tố tụng quan trọng, giúp xác định giá trị này một cách khách quan, có căn cứ khoa học. Bài viết này phân tích chi tiết quy trình, thẩm quyền định giá tài sản trong vụ án hình sự.
1. Định giá tài sản trong tố tụng hình sự là gì?
Định giá tài sản là việc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xác định giá trị bằng tiền của tài sản theo quy định của pháp luật để phục vụ cho việc giải quyết vụ án hình sự. Đây là thủ tục bắt buộc trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi giá trị tài sản là yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt của tội danh đang xem xét.
2. Cơ sở pháp lý về định giá tài sản trong tố tụng hình sự
Theo Điều 215, 216 Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) 2015, khi cần xác định giá tài sản để giải quyết vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng ra văn bản yêu cầu định giá tài sản. Việc định giá tài sản được thực hiện theo quy định của pháp luật về định giá tài sản trong tố tụng hình sự (thường theo một Nghị định riêng của Chính phủ quy định chi tiết về vấn đề này).
3. Cơ quan có thẩm quyền định giá tài sản
Việc định giá tài sản trong tố tụng hình sự thường do Hội đồng định giá tài sản thực hiện, đây là tổ chức được thành lập theo vụ việc, bao gồm đại diện các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến loại tài sản cần định giá (ví dụ: đại diện cơ quan tài chính, cơ quan quản lý chuyên ngành tương ứng với loại tài sản), do cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng. Đối với một số loại tài sản đặc thù, có thể cần thêm sự tham gia của chuyên gia định giá độc lập hoặc tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp.
4. Nguyên tắc định giá tài sản
Theo quy định pháp luật, việc định giá tài sản phải tuân thủ các nguyên tắc: phù hợp với giá thị trường của tài sản cùng loại hoặc tài sản có cùng tiêu chuẩn kỹ thuật, tính năng, tác dụng và mức độ hao mòn tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm phạm; trung thực, khách quan, công khai, kịp thời; chỉ những người có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định mới được tham gia vào hội đồng định giá.
Tội phạm xâm phạm sở hữu: Trộm cắp, lừa đảo, cướp tài sản và mức hình phạt
5. Các yếu tố được xem xét khi định giá
Hội đồng định giá phải xem xét nhiều yếu tố khi xác định giá trị tài sản: loại tài sản, đặc điểm kỹ thuật, tính năng, công dụng; tình trạng thực tế của tài sản tại thời điểm xảy ra hành vi phạm tội (mới, cũ, mức độ hao mòn, hư hỏng); giá cả thị trường của tài sản cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm, địa điểm xảy ra vụ việc; các yếu tố đặc thù khác (nếu là tài sản có giá trị đặc biệt như cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, cần có sự tham gia của chuyên gia trong lĩnh vực tương ứng).
6. Thời điểm xác định giá trị tài sản
Về nguyên tắc chung, giá trị tài sản được xác định theo giá thị trường tại thời điểm, địa điểm xảy ra hành vi phạm tội (không phải tại thời điểm xét xử, có thể chênh lệch đáng kể do biến động giá cả theo thời gian, đặc biệt đối với các vụ án có thời gian điều tra, xét xử kéo dài).
7. Quyền yêu cầu định giá lại, định giá bổ sung
Nếu có căn cứ cho rằng kết quả định giá chưa chính xác, chưa khách quan, các bên liên quan (bị can, bị cáo, người bào chữa, bị hại, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị hại) có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu định giá lại hoặc định giá bổ sung. Việc định giá lại có thể được thực hiện khi có nghi ngờ về kết quả định giá lần đầu chưa chính xác hoặc vi phạm quy định về căn cứ, nguyên tắc, phương pháp định giá.
8. Ý nghĩa pháp lý của kết quả định giá
Kết quả định giá tài sản có ý nghĩa pháp lý quan trọng: là căn cứ để xác định tội phạm đã xảy ra hay chưa (đối với các tội danh đòi hỏi giá trị tài sản đạt ngưỡng tối thiểu để cấu thành tội phạm); là căn cứ để xác định khung hình phạt áp dụng (giá trị càng lớn, khung hình phạt càng nghiêm khắc như đã phân tích ở bài viết trước); là căn cứ để xác định mức bồi thường thiệt hại mà bị cáo phải thực hiện đối với bị hại.
9. Trường hợp không thể định giá theo phương pháp thông thường
Đối với một số loại tài sản đặc biệt (ví dụ: tài sản không còn tồn tại trên thực tế do đã bị tiêu hủy hoàn toàn, tài sản là các loại giấy tờ có giá trị nhưng không xác định được giá trị thị trường rõ ràng, tài sản là dữ liệu điện tử, tài sản ảo…), việc định giá có thể gặp khó khăn, đòi hỏi phương pháp định giá đặc thù hoặc dựa trên các chứng cứ gián tiếp khác (như hóa đơn mua ban đầu, hợp đồng, lời khai của các bên liên quan, tài liệu về giá trị tương đương trên thị trường).
10. Vai trò của luật sư trong việc đánh giá kết quả định giá
Luật sư cần tập trung vào: kiểm tra tính hợp pháp của quy trình thành lập hội đồng định giá, thành phần tham gia có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định hay không; xem xét phương pháp, căn cứ định giá được áp dụng có phù hợp với quy định pháp luật, đặc điểm cụ thể của tài sản hay không; đối chiếu kết quả định giá với các chứng cứ khác trong hồ sơ vụ án để phát hiện sự mâu thuẫn, bất hợp lý (nếu có); đề nghị định giá lại, định giá bổ sung khi có căn cứ nghi ngờ về tính chính xác, khách quan của kết quả định giá ban đầu.
11. Kết luận
Định giá tài sản là thủ tục tố tụng quan trọng trong các vụ án hình sự về xâm phạm sở hữu, có ý nghĩa quyết định đến việc định tội danh, khung hình phạt và mức bồi thường thiệt hại. Việc bảo đảm quy trình định giá được thực hiện đúng quy định, khách quan, chính xác là điều kiện tiên quyết để bảo đảm công lý được thực thi đúng đắn. Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến một vụ án có yếu tố định giá tài sản và có nghi ngờ về tính chính xác của kết quả định giá, hãy liên hệ ngay luật sư có kinh nghiệm để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.
Xem thêm: Giá trị tài sản bị chiếm đoạt ảnh hưởng thế nào đến khung hình phạt?
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
