Truy tố là giai đoạn tố tụng cầu nối giữa điều tra và xét xử, do Viện kiểm sát đảm nhiệm vai trò trung tâm. Bài viết phân tích chi tiết chức năng, thẩm quyền của Viện kiểm sát và quy trình truy tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Truy tố là gì?
Truy tố là giai đoạn tố tụng trong đó Viện kiểm sát, trên cơ sở hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra do Cơ quan điều tra chuyển sang, xem xét, quyết định việc truy tố bị can ra trước Tòa án để xét xử bằng bản cáo trạng, hoặc quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung, hoặc đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án.
2. Vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự
Viện kiểm sát thực hiện hai chức năng quan trọng xuyên suốt quá trình tố tụng hình sự: chức năng thực hành quyền công tố (nhân danh Nhà nước buộc tội người phạm tội) và chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp (giám sát tính hợp pháp của các hoạt động điều tra, xét xử, thi hành án). Trong giai đoạn truy tố, cả hai chức năng này được thể hiện rõ nét khi Viện kiểm sát vừa quyết định việc buộc tội, vừa kiểm tra tính hợp pháp của toàn bộ quá trình điều tra trước đó.
3. Trình tự giải quyết hồ sơ vụ án trong giai đoạn truy tố
3.1. Tiếp nhận hồ sơ và bản kết luận điều tra
Sau khi Cơ quan điều tra kết thúc điều tra, hồ sơ cùng bản kết luận điều tra đề nghị truy tố được chuyển sang Viện kiểm sát cùng cấp.
3.2. Nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ
Kiểm sát viên được phân công nghiên cứu toàn diện hồ sơ, đánh giá tính đầy đủ, hợp pháp của chứng cứ đã thu thập, xem xét có đủ căn cứ để truy tố hay không.
3.3. Ra một trong các quyết định
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Viện kiểm sát ra quyết định truy tố bị can trước Tòa án bằng bản cáo trạng; hoặc trả hồ sơ để Cơ quan điều tra điều tra bổ sung nếu thấy còn thiếu chứng cứ quan trọng; hoặc đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án nếu có căn cứ theo quy định.
4. Thời hạn quyết định việc truy tố
Trong thời hạn 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án, Viện kiểm sát phải ra một trong các quyết định nêu trên. Thời hạn này có thể được gia hạn theo quy định đối với vụ án phức tạp.
5. Cáo trạng – văn bản pháp lý quan trọng của giai đoạn truy tố
Cáo trạng là văn bản tố tụng do Viện kiểm sát ban hành, thể hiện quyết định chính thức truy tố bị can ra trước Tòa án, trong đó nêu rõ diễn biến hành vi phạm tội, chứng cứ xác định hành vi phạm tội, thủ đoạn, động cơ, mục đích phạm tội, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, và tội danh, điều khoản của Bộ luật Hình sự được áp dụng để đề nghị Tòa án xét xử.
Quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam: Các giai đoạn và vai trò của luật sư bào chữa
6. Trả hồ sơ để điều tra bổ sung
Nếu qua nghiên cứu hồ sơ, Viện kiểm sát nhận thấy còn thiếu chứng cứ quan trọng mà không thể tự mình bổ sung được, hoặc có căn cứ khởi tố thêm bị can, thêm tội danh, hoặc phát hiện vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung theo quy định.
7. Đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án trong giai đoạn truy tố
Viện kiểm sát có quyền quyết định đình chỉ vụ án nếu có căn cứ theo quy định (như hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi không cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi được miễn trách nhiệm hình sự), hoặc tạm đình chỉ vụ án trong các trường hợp đặc biệt như bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo có xác nhận của cơ sở y tế.
8. Quyền của bị can trong giai đoạn truy tố
Bị can có quyền được nhận cáo trạng, quyền đọc, ghi chép tài liệu trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra, quyền khiếu nại quyết định của Viện kiểm sát nếu cho rằng có vi phạm, và tiếp tục có quyền có luật sư bào chữa đồng hành trong giai đoạn này.
9. Vai trò của luật sư trong giai đoạn truy tố
Luật sư có thể nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra, đánh giá tính đầy đủ, hợp pháp của chứng cứ, chủ động gửi văn bản kiến nghị đến Viện kiểm sát về việc trả hồ sơ điều tra bổ sung, đình chỉ vụ án hoặc thay đổi tội danh nếu có căn cứ, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của bị can trước khi vụ án được đưa ra xét xử.
10. Câu hỏi thường gặp
Viện kiểm sát có thể bác bỏ hoàn toàn kết luận điều tra không?
Có, nếu không đủ căn cứ, Viện kiểm sát có quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung hoặc đình chỉ vụ án, không nhất thiết phải truy tố theo đúng đề nghị của Cơ quan điều tra.
Cáo trạng có thể bị thay đổi sau khi ban hành không?
Có thể, trong một số trường hợp Viện kiểm sát vẫn có quyền rút một phần hoặc toàn bộ quyết định truy tố trước khi mở phiên tòa hoặc tại phiên tòa nếu có căn cứ theo quy định pháp luật.
Bị can có được biết nội dung cáo trạng trước khi ra tòa không?
Có, bị can được giao nhận cáo trạng theo đúng quy định thời hạn trước khi Tòa án mở phiên tòa xét xử.
Xem thêm: Giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự: Trình tự và thủ tục
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
