Trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, việc thu hồi tài sản do phạm tội mà có là một trong những mục tiêu quan trọng của quá trình tố tụng, không kém phần quan trọng so với việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Kê biên, phong tỏa tài sản là các biện pháp cưỡng chế quan trọng giúp bảo đảm cho việc thu hồi tài sản, thi hành án sau này. Bài viết này phân tích chi tiết quy định về kê biên, phong tỏa tài sản trong vụ án tham nhũng, kinh tế theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Kê biên tài sản là gì?
Theo Điều 128 Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS), kê biên tài sản chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền hoặc có thể bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại. Đây là biện pháp cưỡng chế nhằm “khóa” tài sản của bị can, bị cáo, ngăn không cho họ tẩu tán, chuyển nhượng, che giấu tài sản trong quá trình tố tụng, bảo đảm cho việc thi hành các quyết định của Tòa án sau này (phạt tiền, tịch thu tài sản, bồi thường thiệt hại).
2. Phong tỏa tài khoản là gì?
Theo Điều 129 BLTTHS, phong tỏa tài khoản chỉ áp dụng đối với người bị buộc tội về tội mà Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại khi có căn cứ xác định người đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước. Phong tỏa tài khoản cũng được áp dụng đối với tài khoản của người khác nếu có căn cứ cho rằng số tiền trong tài khoản đó liên quan đến hành vi phạm tội của người bị buộc tội.
3. Đối tượng tài sản có thể bị kê biên, phong tỏa
Phạm vi tài sản có thể bị áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa trong các vụ án tham nhũng, kinh tế khá rộng: bất động sản (nhà, đất, công trình xây dựng); động sản có giá trị (ô tô, tàu thuyền, máy móc, thiết bị); tiền, vàng, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý; cổ phần, cổ phiếu, phần vốn góp tại doanh nghiệp; tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán. Đặc biệt, trong các vụ án tham nhũng, kinh tế phức tạp, tài sản do phạm tội mà có thường được chuyển hóa qua nhiều hình thức (mua bất động sản, đầu tư kinh doanh, chuyển cho người thân đứng tên…), đòi hỏi cơ quan điều tra phải xác minh, truy tìm nguồn gốc tài sản kỹ lưỡng để áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa hiệu quả.
4. Thẩm quyền ra lệnh kê biên, phong tỏa
Những người có thẩm quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có quyền ra lệnh kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản. Lệnh kê biên, phong tỏa của những người quy định tại một số điểm cụ thể trong BLTTHS phải được thông báo ngay cho Viện kiểm sát cùng cấp trước khi thi hành.
Tội phạm kinh tế, chức vụ, tham nhũng: Quy định pháp luật và mức xử phạt
5. Thủ tục thực hiện kê biên tài sản
Khi kê biên tài sản, phải có đại diện chính quyền xã, phường, thị trấn nơi có tài sản bị kê biên hoặc đại diện cơ quan, tổ chức nơi có tài sản bị kê biên chứng kiến và ký vào biên bản. Trong trường hợp cần thiết, đại diện chính quyền địa phương nơi có tài sản bị kê biên phải được thông báo và cùng tham gia chứng kiến. Chỉ kê biên phần tài sản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu hoặc bồi thường thiệt hại, nguyên tắc này bảo đảm việc kê biên không vượt quá mức cần thiết, tránh xâm phạm quá mức đến quyền tài sản hợp pháp của cá nhân.
6. Thủ tục phong tỏa tài khoản
Khi tiến hành phong tỏa tài khoản, cơ quan có thẩm quyền phải giao quyết định phong tỏa cho tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước đang quản lý tài khoản, đồng thời gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp trước khi thi hành. Chỉ được phong tỏa số tiền trong tài khoản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc bồi thường thiệt hại, tương tự nguyên tắc về mức độ áp dụng như đối với kê biên tài sản.
7. Trách nhiệm bảo quản tài sản bị kê biên
Người được giao bảo quản tài sản kê biên mà có hành vi tiêu dùng, chuyển nhượng, đánh tráo, cất giấu, hủy hoại tài sản bị kê biên thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật (nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm tương ứng, ví dụ tội vi phạm việc niêm phong, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản theo quy định của BLHS).
8. Ý nghĩa đặc biệt trong vụ án tham nhũng, kinh tế
Trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi những lý do sau: giá trị tài sản do phạm tội mà có trong các vụ án tham nhũng, kinh tế thường rất lớn, việc thu hồi kịp thời có ý nghĩa quan trọng đối với ngân sách nhà nước, quyền lợi của các bên bị thiệt hại; đối tượng phạm tội trong các vụ án này (thường là người có chức vụ, quyền hạn, hiểu biết pháp luật) có khả năng, điều kiện tẩu tán tài sản tinh vi, nhanh chóng nếu không được ngăn chặn kịp thời; việc thu hồi tài sản tham nhũng còn có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng, chống tham nhũng nói chung, thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc không để tội phạm hưởng lợi từ hành vi vi phạm pháp luật.
9. Quyền của người có tài sản bị kê biên, phong tỏa
Người có tài sản bị kê biên, phong tỏa (bị can, bị cáo hoặc người thứ ba có liên quan) có quyền khiếu nại về quyết định, hành vi kê biên, phong tỏa nếu cho rằng việc áp dụng không đúng căn cứ, vượt quá mức cần thiết, hoặc vi phạm thủ tục theo quy định. Việc khiếu nại được giải quyết theo quy định của BLTTHS về khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự.
10. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi liên quan đến tài sản bị kê biên, phong tỏa
Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc: đánh giá tính hợp pháp, đúng mức của quyết định kê biên, phong tỏa (có vượt quá phạm vi cần thiết hay không, có áp dụng đối với tài sản không liên quan đến vụ án hay không); hỗ trợ khiếu nại nếu phát hiện việc áp dụng biện pháp không đúng căn cứ, thủ tục; tư vấn về việc chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản (nếu có tài sản của người thứ ba, người thân bị nhầm lẫn liên quan đến tài sản do phạm tội mà có); trong trường hợp có tài sản chung hợp pháp với người khác (ví dụ tài sản chung vợ chồng), tư vấn về việc bảo vệ phần tài sản không liên quan đến hành vi phạm tội.
11. Kết luận
Kê biên, phong tỏa tài sản là các biện pháp cưỡng chế quan trọng trong tố tụng hình sự, đặc biệt có ý nghĩa lớn trong các vụ án tham nhũng, kinh tế nhằm ngăn chặn việc tẩu tán tài sản, bảo đảm cho việc thu hồi tài sản do phạm tội mà có, thi hành các quyết định về phạt tiền, tịch thu tài sản, bồi thường thiệt hại. Việc áp dụng các biện pháp này phải tuân thủ chặt chẽ về căn cứ, thẩm quyền, thủ tục theo quy định của BLTTHS, bảo đảm không xâm phạm quá mức đến quyền tài sản hợp pháp của các bên liên quan. Nếu bạn hoặc người thân có tài sản đang bị kê biên, phong tỏa trong một vụ án hình sự, hãy liên hệ luật sư có kinh nghiệm để được tư vấn, bảo vệ quyền lợi kịp thời.
Xem thêm: Tội phạm về ma túy: Các tội danh và khung hình phạt theo pháp luật
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
