Trong một vụ án hình sự, có thể xuất hiện đồng thời luật sư bào chữa cho bị can, bị cáo và luật sư bảo vệ quyền lợi cho bị hại hoặc các đương sự khác, hai vai trò này có sự khác biệt quan trọng cần phân biệt rõ. Bài viết phân tích chi tiết sự khác nhau giữa hai loại tư cách pháp lý này theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Luật sư bào chữa là ai?
Luật sư bào chữa là người thực hiện việc bào chữa cho người bị buộc tội (người bị tạm giữ, bị can, bị cáo), với mục tiêu làm sáng tỏ những tình tiết xác định người bị buộc tội vô tội hoặc những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội trong suốt quá trình tố tụng.
2. Luật sư bảo vệ quyền lợi cho đương sự là ai?
Luật sư bảo vệ quyền lợi cho đương sự là người thực hiện việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự, với mục tiêu bảo đảm quyền lợi về mặt tố tụng và đặc biệt là quyền lợi về bồi thường thiệt hại (nếu có) của những đối tượng này.
3. Sự khác biệt về đối tượng được bảo vệ
Đây là điểm khác biệt cốt lõi nhất: luật sư bào chữa bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội (bên bị cáo buộc thực hiện hành vi phạm tội), trong khi luật sư bảo vệ quyền lợi đương sự bảo vệ quyền lợi của bị hại hoặc các bên có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác (bên bị thiệt hại hoặc có quan hệ tài sản liên quan đến vụ án).
4. Sự khác biệt về mục tiêu hoạt động
Mục tiêu của luật sư bào chữa là chứng minh thân chủ vô tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, hạn chế tối đa hậu quả pháp lý bất lợi cho người bị buộc tội. Mục tiêu của luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại là làm rõ thiệt hại đã xảy ra, bảo đảm bị hại được bồi thường thỏa đáng và người phạm tội bị xử lý đúng người, đúng tội, đúng mức độ nghiêm trọng của hành vi.
5. Sự khác biệt về quyền, nghĩa vụ tố tụng
Cả hai loại luật sư đều có quyền tham gia tố tụng, nghiên cứu hồ sơ, đưa ra chứng cứ, tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa, nhưng phạm vi, nội dung thực hiện các quyền này gắn liền với vị trí tố tụng của thân chủ mà họ đại diện. Ví dụ, luật sư bào chữa tập trung phân tích các tình tiết giảm nhẹ, luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại tập trung chứng minh mức độ thiệt hại và yêu cầu bồi thường.
Quy trình tố tụng hình sự tại Việt Nam: Các giai đoạn và vai trò của luật sư bào chữa
6. Một luật sư có thể vừa bào chữa vừa bảo vệ quyền lợi trong cùng vụ án không?
Không, do có sự xung đột lợi ích rõ ràng giữa bên bị buộc tội và bị hại, một luật sư không thể đồng thời đảm nhận cả hai vai trò trong cùng một vụ án. Tuy nhiên, cùng một văn phòng luật có thể có các luật sư khác nhau đảm nhận từng vai trò cho các vụ án khác nhau, miễn là không có xung đột lợi ích trực tiếp.
7. Khi nào bị hại nên mời luật sư bảo vệ quyền lợi?
Bị hại nên cân nhắc mời luật sư bảo vệ quyền lợi trong các trường hợp: vụ án có tính chất phức tạp, thiệt hại lớn; có tranh cãi về mức độ, giá trị thiệt hại cần được chứng minh chuyên nghiệp; hoặc cảm thấy cần có sự hỗ trợ pháp lý để bảo đảm quyền lợi của mình được xem xét đầy đủ trong quá trình tố tụng, đặc biệt là quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
8. Quyền lợi của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án hình sự
Ngoài bị hại, trong nhiều vụ án hình sự còn có người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (ví dụ chủ sở hữu tài sản bị liên quan đến hành vi phạm tội mà không phải là bị hại trực tiếp), những người này cũng có quyền mời luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết vụ án.
9. Tầm quan trọng của việc xác định đúng vai trò luật sư cần mời
Việc xác định đúng mình đang ở vị trí tố tụng nào (bị can, bị cáo hay bị hại, người có quyền lợi liên quan) có ý nghĩa quan trọng để lựa chọn đúng loại hình dịch vụ pháp lý cần thiết, tránh nhầm lẫn dẫn đến việc tìm kiếm sự hỗ trợ không phù hợp với nhu cầu thực tế của mình.
10. Câu hỏi thường gặp
Bị hại có bắt buộc phải có luật sư không?
Không bắt buộc, đây là quyền lựa chọn của bị hại, khác với một số trường hợp bắt buộc phải có người bào chữa áp dụng cho bị can, bị cáo.
Luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có được tham gia xét hỏi tại phiên tòa không?
Có, luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có quyền tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa để bảo vệ quyền lợi của bị hại theo quy định pháp luật.
Chi phí thuê luật sư bảo vệ quyền lợi bị hại có được bên bị cáo chi trả không?
Không đương nhiên, đây là chi phí do bị hại tự chi trả theo thỏa thuận dịch vụ pháp lý, trừ khi có quyết định khác của tòa án về việc bồi thường chi phí hợp lý trong một số trường hợp đặc biệt.
Xem thêm: Quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo pháp luật tố tụng hình sự
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
