Giám định tư pháp đóng vai trò then chốt trong nhiều vụ án hình sự từ việc xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể trong các vụ án cố ý gây thương tích, xác định giá trị tài sản bị chiếm đoạt, đến việc giám định chữ viết, dấu vân tay, ma túy, hoặc các vấn đề kỹ thuật phức tạp khác. Kết quả giám định thường là chứng cứ quan trọng, có tính quyết định trong việc xác định tội danh, mức độ trách nhiệm hình sự. Bài viết này phân tích các quy định về chi phí giám định trong vụ án hình sự, ai là người phải chi trả, và các vấn đề thực tiễn liên quan.
1. Giám định tư pháp trong tố tụng hình sự là gì?
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) và Luật Giám định tư pháp, giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến vụ án hình sự theo trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, theo yêu cầu của người yêu cầu giám định (trong một số trường hợp theo luật định).
Các loại giám định phổ biến trong vụ án hình sự bao gồm: giám định pháp y (xác định nguyên nhân chết, tỷ lệ tổn thương cơ thể, tình trạng sức khỏe…); giám định pháp y tâm thần (xác định năng lực trách nhiệm hình sự, năng lực hành vi tố tụng của người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng); giám định kỹ thuật hình sự (dấu vết, dấu vân tay, chữ viết, chữ ký, tài liệu…); giám định tài chính, kế toán (xác định thiệt hại trong các vụ án kinh tế, tham nhũng); giám định chất ma túy; giám định giá trị tài sản; giám định thông tin, dữ liệu điện tử (trong các vụ án tội phạm công nghệ cao)…
2. Ai có quyền trưng cầu, yêu cầu giám định?
Theo Điều 205, 207 BLTTHS, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) có quyền tự mình hoặc theo đề nghị của người tham gia tố tụng, ra quyết định trưng cầu giám định khi thuộc một trong các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định (ví dụ: xác định nguyên nhân chết, tỷ lệ tổn thương cơ thể, năng lực trách nhiệm hình sự…) hoặc khi thấy cần thiết. Đương sự hoặc người đại diện của họ (bao gồm bị hại) cũng có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu giám định; nếu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không chấp nhận, phải trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do, khi đó bị hại có quyền tự mình yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trưng cầu giám định mà không được chấp nhận.
3. Chi phí giám định trong tố tụng hình sự do ai chi trả?
3.1. Trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định
Đây là trường hợp phổ biến nhất trong thực tiễn tố tụng hình sự. Khi Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án chủ động ra quyết định trưng cầu giám định để phục vụ cho việc giải quyết vụ án (theo nghĩa vụ chứng minh tội phạm thuộc về Nhà nước), chi phí giám định trong trường hợp này về nguyên tắc do ngân sách nhà nước chi trả thông qua kinh phí hoạt động tố tụng của cơ quan trưng cầu, theo quy định của pháp luật về chi phí giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng.
3.2. Trường hợp đương sự (bị hại) tự yêu cầu giám định
Khi bị hại hoặc đương sự khác tự mình yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu mà không được chấp nhận, chi phí giám định trong trường hợp này thường do người yêu cầu giám định tạm ứng, chi trả theo quy định của tổ chức giám định tư pháp. Tuy nhiên, nếu kết quả giám định sau đó được cơ quan tiến hành tố tụng chấp nhận, sử dụng làm chứng cứ trong vụ án, và đặc biệt nếu người phải chịu trách nhiệm về vụ việc (bị cáo) bị xác định có tội, chi phí giám định này có thể được xem xét là một phần thiệt hại hợp lý mà bị hại có quyền yêu cầu người phạm tội bồi hoàn theo quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
3.3. Nguyên tắc “án phí thắng kiện chịu” áp dụng linh hoạt
Trong nhiều trường hợp, sau khi vụ án được giải quyết, Tòa án sẽ quyết định về việc phân bổ chi phí giám định giữa các bên dựa trên kết quả giải quyết vụ án, nếu chi phí giám định là cần thiết để chứng minh thiệt hại và bị cáo phải chịu trách nhiệm bồi thường, chi phí giám định hợp lý có thể được tính vào tổng số tiền bị cáo phải bồi thường cho bị hại.
Chi phí, lệ phí thuê luật sư hình sự: Bảng giá và các khoản phí liên quan
4. Phí giám định trong trường hợp bị can, bị cáo yêu cầu giám định để tự bào chữa
Bị can, bị cáo (thông qua luật sư bào chữa) cũng có quyền đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định bổ sung, giám định lại nếu có căn cứ cho rằng kết quả giám định trước đó chưa chính xác, chưa đầy đủ, hoặc cần làm rõ thêm vấn đề chuyên môn có lợi cho việc bào chữa. Nếu đề nghị được cơ quan tiến hành tố tụng chấp nhận và ra quyết định trưng cầu, chi phí sẽ do ngân sách nhà nước chi trả như trường hợp thông thường. Nếu bị can, bị cáo tự mình thuê giám định độc lập (ngoài phạm vi trưng cầu chính thức của cơ quan tố tụng) để có thêm căn cứ tham khảo, chi phí này do bị can, bị cáo tự chi trả, và kết quả giám định độc lập này chỉ có giá trị tham khảo, đề nghị xem xét, không đương nhiên được coi là chứng cứ chính thức của vụ án nếu chưa được cơ quan tiến hành tố tụng chấp nhận, trưng cầu chính thức.
5. Mức phí giám định cụ thể
Mức phí cho từng loại giám định (giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, giám định kỹ thuật hình sự, giám định tài chính – kế toán…) được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật chuyên ngành về phí giám định tư pháp, thường được xây dựng dựa trên tính chất, độ phức tạp của từng loại giám định, thời gian, công sức, phương tiện, kỹ thuật cần sử dụng. Mức phí này khác nhau tùy theo loại giám định và tổ chức giám định thực hiện (tổ chức giám định công lập hay tổ chức giám định tư nhân được cấp phép), người có nhu cầu tìm hiểu mức phí cụ thể nên liên hệ trực tiếp tổ chức giám định hoặc tham khảo ý kiến luật sư để được tư vấn chính xác, cập nhật.
6. Vai trò của luật sư trong việc yêu cầu, đánh giá kết quả giám định
Do tính chất chuyên môn cao và ảnh hưởng quan trọng của kết quả giám định đến việc giải quyết vụ án, vai trò của luật sư trong lĩnh vực này rất quan trọng: tư vấn về sự cần thiết phải trưng cầu giám định (hoặc giám định bổ sung, giám định lại) để bảo vệ quyền lợi của thân chủ; hỗ trợ soạn thảo đơn đề nghị trưng cầu giám định với nội dung, yêu cầu cụ thể, rõ ràng; phân tích, đánh giá tính hợp pháp, khách quan, chính xác của kết luận giám định đã có, kịp thời phát hiện những điểm chưa thuyết phục để đề nghị giám định lại nếu cần thiết; sử dụng kết quả giám định một cách hiệu quả trong quá trình tranh tụng tại phiên tòa.
7. Kết luận
Chi phí giám định trong vụ án hình sự về nguyên tắc chung do ngân sách nhà nước chi trả khi cơ quan tiến hành tố tụng chủ động trưng cầu; trong trường hợp đương sự tự yêu cầu giám định (sau khi đề nghị mà không được chấp nhận), chi phí ban đầu do người yêu cầu tạm ứng, có thể được xem xét bồi hoàn sau khi vụ án được giải quyết tùy theo kết quả cụ thể. Việc hiểu rõ quy định này giúp bị hại, bị can, bị cáo chủ động hơn trong việc yêu cầu giám định để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Nếu bạn cần tư vấn cụ thể về việc yêu cầu giám định trong vụ án của mình, hãy liên hệ luật sư để được hỗ trợ kịp thời.
Xem thêm: Lệ phí kháng cáo bản án hình sự theo quy định mới nhất
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
