Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo là ba tư cách tố tụng khác nhau mà một người có thể trải qua trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, mỗi tư cách gắn liền với những quyền và nghĩa vụ pháp lý riêng biệt. Bài viết tổng hợp toàn diện các quyền quan trọng của những người này theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Phân biệt người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
Người bị tạm giữ là người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giữ khi có căn cứ để giữ người trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, hoặc người bị bắt theo quyết định truy nã. Bị can là người đã bị khởi tố về hình sự. Bị cáo là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Ba tư cách này phản ánh các giai đoạn tố tụng khác nhau mà một người có thể trải qua, kèm theo đó là hệ thống quyền, nghĩa vụ tương ứng.
2. Nhóm quyền chung áp dụng cho cả người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
Cả ba nhóm đối tượng này đều có các quyền cơ bản như: quyền được biết lý do mình bị tạm giữ, bị khởi tố, bị đưa ra xét xử; quyền được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ; quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa; quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng.
3. Quyền riêng của người bị tạm giữ
Người bị tạm giữ có quyền được biết lý do mình bị tạm giữ, quyền được gặp thân nhân, người bào chữa, tiếp xúc lãnh sự (nếu là người nước ngoài), và đặc biệt là quyền yêu cầu xem xét lại tính hợp pháp của việc tạm giữ nếu cho rằng biện pháp này không có căn cứ.
4. Quyền riêng của bị can trong giai đoạn điều tra
Bị can có quyền được nhận quyết định khởi tố bị can, quyết định thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can, quyền đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội mình trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra, và quyền đề nghị giám định, định giá tài sản, đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật.
5. Quyền riêng của bị cáo tại phiên tòa xét xử
Bị cáo có quyền tham gia phiên tòa, được thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ, quyền đề nghị triệu tập người làm chứng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng khác đến phiên tòa, quyền tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa, nói lời sau cùng trước khi Hội đồng xét xử nghị án, và quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án.
6. Quyền im lặng – một trong những quyền được quan tâm nhất
Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo có quyền trình bày lời khai, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội. Đây thường được gọi là “quyền im lặng”, một quyền quan trọng bảo vệ người bị buộc tội khỏi việc bị ép buộc phải tự chứng minh tội lỗi của chính mình.
7. Quyền được bảo đảm về thân thể, danh dự, nhân phẩm
Trong suốt quá trình bị tạm giữ, bị điều tra, xét xử, người bị buộc tội có quyền được bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản; nghiêm cấm mọi hình thức truy bức, nhục hình hoặc các hình thức đối xử khác xâm phạm thân thể, tính mạng, sức khỏe của con người.
8. Cơ chế bảo đảm thực hiện các quyền này trên thực tế
Pháp luật quy định trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải thông báo, giải thích và bảo đảm cho người bị buộc tội thực hiện đầy đủ quyền của họ. Song song đó, cơ chế giám sát của Viện kiểm sát, sự tham gia của luật sư bào chữa, và quyền khiếu nại của chính người bị buộc tội là những công cụ quan trọng để bảo đảm các quyền này không chỉ tồn tại trên giấy mà được thực hiện trong thực tiễn.
9. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ các quyền này
Luật sư có trách nhiệm giải thích rõ cho thân chủ hiểu về từng quyền cụ thể của mình ở từng giai đoạn tố tụng, giám sát việc các quyền này được tôn trọng, và kịp thời khiếu nại, kiến nghị nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm từ phía cơ quan tiến hành tố tụng.
10. Câu hỏi thường gặp
Người bị tạm giữ có quyền gặp gia đình không?
Có, người bị tạm giữ có quyền được gặp thân nhân theo quy định pháp luật về tạm giữ, tạm giam.
Bị can có quyền xem toàn bộ hồ sơ vụ án không?
Bị can có quyền đọc, ghi chép tài liệu liên quan đến việc buộc tội mình sau khi kết thúc điều tra theo quy định, không phải trong suốt quá trình điều tra.
Bị cáo không đồng ý với bản án có quyền gì?
Bị cáo có quyền kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án để yêu cầu tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại.
Xem thêm: Người bị tạm giữ là ai? Quyền và nghĩa vụ theo quy định
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
