Sau khi chấp hành xong hình phạt, một người từng bị kết án vẫn phải mang “án tích” dấu vết pháp lý ghi nhận việc họ đã từng bị Tòa án kết tội cho đến khi được xóa án tích theo quy định của pháp luật. Việc xóa án tích có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp người từng phạm tội được coi như chưa bị kết án, tạo điều kiện để họ tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống, công việc. Bài viết này phân tích chi tiết các điều kiện, thủ tục xóa án tích theo Bộ luật Hình sự 2015.
1. Án tích là gì? Xóa án tích là gì?
Án tích là hậu quả pháp lý phát sinh khi một người bị Tòa án kết án về một tội phạm bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật. Người có án tích sẽ chịu một số hạn chế nhất định trong đời sống pháp lý và xã hội: bị coi là có tiền án khi xem xét áp dụng tình tiết tăng nặng “tái phạm”, “tái phạm nguy hiểm” nếu tiếp tục phạm tội mới trong thời gian chưa được xóa án tích; có thể bị hạn chế trong một số lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp, tuyển dụng theo quy định pháp luật chuyên ngành; bị ghi nhận trong lý lịch tư pháp.
Xóa án tích là việc pháp luật thừa nhận một người trước đây bị kết án nay được coi như chưa bị kết án, xóa bỏ toàn bộ những hạn chế, hậu quả pháp lý bất lợi gắn liền với việc có án tích. Đây là chính sách nhân đạo quan trọng của pháp luật hình sự Việt Nam, tạo cơ hội cho người từng phạm tội làm lại cuộc đời sau khi đã chấp hành xong hình phạt và chứng minh được sự cải tạo tốt.
2. Các hình thức xóa án tích theo BLHS 2015
Điều 69 BLHS 2015 quy định ba hình thức xóa án tích:
2.1. Đương nhiên được xóa án tích
Áp dụng đối với người bị kết án không phải về các tội quy định tại Chương XIII (các tội xâm phạm an ninh quốc gia) và Chương XXVI (các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh) của BLHS, nếu từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người đó đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn theo luật định, thì đương nhiên được xóa án tích mà không cần phải qua thủ tục xét duyệt của Tòa án — cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp có trách nhiệm cập nhật thông tin về tình hình án tích của người bị kết án.
2.2. Xóa án tích theo quyết định của Tòa án
Áp dụng đối với người bị kết án về các tội xâm phạm an ninh quốc gia và các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh do tính chất đặc biệt nghiêm trọng của các tội danh này, việc xóa án tích không đương nhiên mà phải do Tòa án căn cứ vào tính chất của tội phạm đã thực hiện, thái độ chấp hành pháp luật, thái độ lao động của người bị kết án để quyết định.
2.3. Xóa án tích trong trường hợp đặc biệt
Trong trường hợp người bị kết án có những biểu hiện tiến bộ rõ rệt và đã lập công, được cơ quan, tổ chức nơi người đó công tác hoặc chính quyền địa phương nơi người đó cư trú đề nghị, thì Tòa án quyết định việc xóa án tích nếu người đó đã bảo đảm được ít nhất một phần ba thời hạn quy định để đương nhiên xóa án tích.
3. Thời hạn để được đương nhiên xóa án tích
Theo Điều 70 BLHS, thời hạn để đương nhiên được xóa án tích được tính căn cứ vào hình phạt chính đã tuyên, cụ thể:
- 01 năm trong trường hợp bị phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù nhưng được hưởng án treo.
- 02 năm trong trong trường hợp bị phạt tù đến 05 năm.
- 03 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm.
- 05 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình (đã được giảm án).
Thời hạn nêu trên được tính từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người đó đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án. Trường hợp người bị kết án đang chấp hành hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân mà thời hạn phải chấp hành dài hơn thời hạn nêu trên, thì thời hạn đương nhiên được xóa án tích sẽ hết vào thời điểm người đó chấp hành xong hình phạt bổ sung.
Người bị kết án đương nhiên được xóa án tích, nếu từ khi hết thời hạn nêu trên, người đó không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn quy định.
Xét xử, kháng cáo, kháng nghị và thi hành án hình sự: Quy trình đầy đủ
4. Đối với người dưới 18 tuổi bị kết án
BLHS 2015 quy định chính sách xóa án tích đặc biệt, khoan hồng hơn đối với người dưới 18 tuổi bị kết án, theo hướng rút ngắn thời hạn đương nhiên xóa án tích so với người thành niên phạm cùng loại tội (thời hạn chỉ bằng một phần hai thời hạn quy định đối với người thành niên), thể hiện chính sách nhân đạo đặc biệt đối với người chưa thành niên nhằm tạo điều kiện thuận lợi để họ tái hòa nhập cộng đồng sớm hơn.
5. Xác định thời điểm bắt đầu tính thời hạn xóa án tích khi phạm nhiều tội
Trường hợp người bị kết án đang chấp hành hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú hoặc bị tổng hợp hình phạt của nhiều bản án, thời hạn đương nhiên được xóa án tích được tính lại từ thời điểm chấp hành xong hình phạt chính hoặc thời gian thử thách án treo của bản án mới, đồng thời phải căn cứ vào mức hình phạt chung của các bản án để xác định đúng thời hạn xóa án tích áp dụng cho toàn bộ các bản án đó.
6. Thủ tục xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp xác nhận đã được xóa án tích
Trên thực tế, việc xóa án tích thường được thể hiện thông qua Phiếu lý lịch tư pháp văn bản do cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp cấp, có giá trị chứng minh cá nhân có hay không có án tích, được xóa án tích, có hay không thuộc trường hợp bị cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã (theo quy định của Luật Phá sản). Người đã đủ điều kiện được đương nhiên xóa án tích theo quy định có thể làm thủ tục yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp để xác nhận tình trạng án tích của mình, phục vụ cho các mục đích như xin việc làm, du học, xuất cảnh…
Đối với trường hợp xóa án tích theo quyết định của Tòa án (áp dụng cho các tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phá hoại hòa bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh), người bị kết án hoặc người đại diện hợp pháp của họ phải làm đơn gửi Tòa án đã xét xử sơ thẩm vụ án, kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh đủ điều kiện xóa án tích (thời gian đã chấp hành, thái độ chấp hành pháp luật, thái độ lao động, xác nhận của cơ quan, tổ chức, chính quyền địa phương nếu có), để Tòa án xem xét, ra quyết định.
7. Ý nghĩa thực tiễn của việc xóa án tích
Việc được xóa án tích mang lại nhiều lợi ích thiết thực: được coi như chưa từng bị kết án trong các giao dịch, thủ tục pháp lý, hành chính; không bị áp dụng tình tiết tăng nặng “tái phạm”, “tái phạm nguy hiểm” nếu không may vướng vào vụ việc pháp lý khác sau này; thuận lợi hơn trong việc xin việc làm, đặc biệt đối với các ngành nghề có yêu cầu về lý lịch tư pháp; góp phần khôi phục danh dự, tạo động lực để người từng phạm tội ổn định cuộc sống, đóng góp tích cực cho xã hội.
8. Kết luận
Xóa án tích là chế định pháp lý quan trọng, thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam đối với những người đã chấp hành xong hình phạt và không tái phạm trong một khoảng thời gian nhất định. Việc hiểu rõ điều kiện, thời hạn và thủ tục xóa án tích sẽ giúp người từng bị kết án chủ động thực hiện các thủ tục cần thiết để được công nhận đầy đủ quyền lợi của mình. Nếu bạn hoặc người thân cần được tư vấn về thủ tục xóa án tích hoặc xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp, hãy liên hệ luật sư để được hỗ trợ nhanh chóng, chính xác.
Xem thêm: Luật sư hỗ trợ kháng cáo bản án hình sự: Quy trình và lưu ý
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
