Bắt người trong trường hợp khẩn cấp là biện pháp đặc biệt, cho phép cơ quan có thẩm quyền hành động nhanh chóng trước nguy cơ tội phạm xảy ra hoặc tiếp diễn. Bài viết phân tích chi tiết căn cứ, thẩm quyền và trình tự thực hiện biện pháp này theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Bắt người trong trường hợp khẩn cấp là gì?
Đây là biện pháp ngăn chặn cho phép cơ quan có thẩm quyền giữ người khi có căn cứ cho rằng người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, hoặc có dấu hiệu bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ sau khi thực hiện tội phạm, mà không cần có lệnh bắt trước đó do tính chất cấp bách của tình huống.
2. Các căn cứ áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp
2.1. Người đang chuẩn bị thực hiện tội phạm nghiêm trọng
Khi có căn cứ để xác định người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
2.2. Người bị nghi thực hiện tội phạm có dấu hiệu bỏ trốn
Khi người cùng thực hiện tội phạm hoặc bị hại hoặc người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm chính mắt nhìn thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn.
2.3. Có dấu vết của tội phạm và nguy cơ tiêu hủy chứng cứ
Khi thấy có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở, nơi làm việc, trên phương tiện của người bị nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.
3. Thẩm quyền ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp
Những người có thẩm quyền ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp, người chỉ huy đơn vị quân đội độc lập cấp trung đoàn và tương đương, người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi đã rời sân bay, bến cảng và một số chức danh khác theo quy định cụ thể của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
4. Trình tự thực hiện việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp
4.1. Ra lệnh giữ người
Người có thẩm quyền ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp khi có đủ căn cứ theo quy định.
4.2. Thi hành lệnh giữ người
Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải ghi rõ họ tên, địa chỉ của người bị giữ, lý do, căn cứ giữ người và các nội dung khác theo quy định, việc thi hành phải có sự chứng kiến của đại diện chính quyền địa phương hoặc tổ chức nơi người đó cư trú, làm việc.
4.3. Thông báo cho Viện kiểm sát để phê chuẩn
Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi giữ người trong trường hợp khẩn cấp hoặc nhận người bị giữ, Cơ quan điều tra phải lấy lời khai ngay và người ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải ra quyết định tạm giữ, ra lệnh bắt người bị giữ hoặc trả tự do ngay cho người đó, kèm theo văn bản đề nghị Viện kiểm sát phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp.
5. Vai trò phê chuẩn của Viện kiểm sát
Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi nhận được đề nghị xét phê chuẩn và tài liệu liên quan, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc quyết định không phê chuẩn. Nếu Viện kiểm sát quyết định không phê chuẩn, người đã ra lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp phải trả tự do ngay cho người bị giữ.
Biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự: Tạm giữ, tạm giam, bảo lãnh
6. Sự khác biệt giữa bắt khẩn cấp và bắt quả tang
Bắt người trong trường hợp khẩn cấp áp dụng khi chưa xảy ra tội phạm rõ ràng nhưng có căn cứ về nguy cơ, trong khi bắt quả tang áp dụng khi người đó đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt. Cả hai đều là các trường hợp có thể áp dụng biện pháp tạm giữ ngay sau đó.
7. Quyền của người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp
Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp có các quyền tương tự người bị tạm giữ, bao gồm quyền được biết lý do mình bị giữ, quyền trình bày lời khai, quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa, quyền được gặp thân nhân, người bào chữa, và quyền khiếu nại nếu cho rằng việc giữ người không có căn cứ.
8. Hậu quả pháp lý nếu việc giữ người không có căn cứ
Nếu việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp không có căn cứ hoặc không được Viện kiểm sát phê chuẩn, người bị giữ phải được trả tự do ngay, và người ra lệnh giữ người trái pháp luật có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.
9. Vai trò của luật sư khi thân chủ bị giữ trong trường hợp khẩn cấp
Luật sư có thể can thiệp ngay lập tức để đánh giá tính hợp pháp, có căn cứ của việc giữ người, hỗ trợ thân chủ thực hiện đầy đủ quyền của mình, và kịp thời khiếu nại nếu phát hiện việc giữ người không đúng quy định pháp luật.
10. Câu hỏi thường gặp
Giữ người trong trường hợp khẩn cấp có cần lệnh của tòa án không?
Không cần trước khi thực hiện do tính chất cấp bách, nhưng phải được Viện kiểm sát phê chuẩn trong thời hạn quy định sau đó.
Nếu Viện kiểm sát không phê chuẩn thì sao?
Người bị giữ phải được trả tự do ngay lập tức theo quy định pháp luật.
Bị giữ khẩn cấp có chuyển thành tạm giam ngay được không?
Sau khi giữ người, cơ quan có thẩm quyền có thể ra quyết định tạm giữ hoặc lệnh bắt, sau đó tùy diễn biến điều tra mới xem xét áp dụng biện pháp tạm giam nếu có căn cứ theo quy định.
Xem thêm: Bắt người phạm tội quả tang: Quy định và trình tự xử lý
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
