Biện pháp ngăn chặn là công cụ pháp lý quan trọng giúp cơ quan tiến hành tố tụng bảo đảm quá trình điều tra, truy tố, xét xử diễn ra thuận lợi, nhưng cũng là nhóm quy định ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do của con người. Bài viết tổng hợp toàn diện các loại biện pháp ngăn chặn theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Biện pháp ngăn chặn là gì?
Biện pháp ngăn chặn là các biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự được áp dụng đối với người bị buộc tội hoặc trong một số trường hợp đối với người chưa bị khởi tố, nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ người bị buộc tội sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội hoặc để bảo đảm thi hành án.
2. Các loại biện pháp ngăn chặn theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015
Pháp luật quy định các biện pháp ngăn chặn bao gồm: giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh. Các biện pháp này có mức độ nghiêm khắc khác nhau, được áp dụng tùy theo tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi và nhu cầu bảo đảm tố tụng cụ thể của từng vụ án.
3. Nguyên tắc áp dụng biện pháp ngăn chặn
Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn phải tuân thủ nguyên tắc chỉ áp dụng khi thật cần thiết, tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người bị áp dụng, ưu tiên áp dụng biện pháp ít nghiêm khắc hơn nếu vẫn đạt được mục đích ngăn chặn cần thiết, tránh lạm dụng biện pháp nghiêm khắc gây ảnh hưởng không cần thiết đến quyền tự do của công dân.
4. Tạm giữ – biện pháp ngăn chặn ban đầu
Tạm giữ có thể áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, người bị bắt theo quyết định truy nã, hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú. Thời hạn tạm giữ không quá 3 ngày, có thể gia hạn tối đa 2 lần, mỗi lần không quá 3 ngày, tổng thời hạn tối đa 9 ngày.
5. Tạm giam – biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất
Tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất, chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội đặc biệt nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng, hoặc tội nghiêm trọng, tội ít nghiêm trọng mà có căn cứ theo quy định (như đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác nhưng vi phạm, không có nơi cư trú rõ ràng, bỏ trốn). Thời hạn tạm giam được quy định cụ thể tùy theo loại tội phạm và có thể được gia hạn theo quy định pháp luật.
6. Bảo lĩnh – biện pháp thay thế tạm giam
Bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, theo đó cá nhân hoặc tổ chức nhận bảo lĩnh cam đoan bảo đảm bị can, bị cáo có mặt theo giấy triệu tập và không tiếp tục phạm tội, không tiêu hủy chứng cứ, không cản trở điều tra. Đây là biện pháp giúp giảm bớt số người bị tạm giam không cần thiết.
7. Đặt tiền để bảo đảm – biện pháp thay thế tạm giam
Đặt tiền để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn theo đó bị can, bị cáo hoặc người thân thích của họ đặt một khoản tiền để bảo đảm việc bị can, bị cáo có mặt theo giấy triệu tập, không bỏ trốn, không tiêu hủy chứng cứ, không tiếp tục phạm tội, thay thế cho việc bị áp dụng biện pháp tạm giam.
8. Cấm đi khỏi nơi cư trú
Cấm đi khỏi nơi cư trú là biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc, áp dụng đối với bị can, bị cáo có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng, theo đó bị can, bị cáo không được đi khỏi nơi cư trú của mình và phải có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
9. Vai trò của luật sư trong việc xin thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn
Luật sư có vai trò quan trọng trong việc đánh giá tính hợp lý, cần thiết của biện pháp ngăn chặn đang được áp dụng đối với thân chủ, chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thay đổi sang biện pháp ít nghiêm khắc hơn hoặc hủy bỏ nếu không còn căn cứ cần thiết, giúp bảo vệ tối đa quyền tự do của thân chủ trong khuôn khổ pháp luật cho phép.
10. Câu hỏi thường gặp
Tạm giam có phải là hình phạt không?
Không, tạm giam chỉ là biện pháp ngăn chặn tố tụng, không phải là hình phạt, người bị tạm giam vẫn được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.
Có thể xin chuyển từ tạm giam sang bảo lĩnh không?
Có thể, nếu có căn cứ và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định, luật sư có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn.
Biện pháp ngăn chặn nào ít nghiêm khắc nhất?
Cấm đi khỏi nơi cư trú thường được coi là biện pháp ít nghiêm khắc nhất trong hệ thống các biện pháp ngăn chặn theo quy định pháp luật.
Xem thêm: Tạm giữ là gì? Thời hạn và điều kiện áp dụng tạm giữ
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
