Bị cáo là tư cách tố tụng ở giai đoạn cuối cùng trước khi có phán quyết chính thức của Tòa án, gắn liền với nhiều quyền quan trọng tại phiên tòa xét xử. Bài viết phân tích khái niệm và các quyền của bị cáo theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Bị cáo là gì?
Bị cáo là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Tư cách bị cáo phát sinh kể từ khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, khác với bị can (chỉ dừng lại ở giai đoạn điều tra, truy tố) hay người bị tạm giữ (giai đoạn xác minh ban đầu).
2. Thời điểm một người trở thành bị cáo
Sau khi Viện kiểm sát truy tố bị can ra Tòa án bằng bản cáo trạng, Tòa án nghiên cứu hồ sơ và ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, từ thời điểm này, người bị truy tố chính thức có tư cách tố tụng là bị cáo, chuẩn bị bước vào giai đoạn xét xử sơ thẩm.
3. Quyền của bị cáo trước phiên tòa
Bị cáo có quyền được nhận quyết định đưa vụ án ra xét xử, quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế, quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án, và các quyết định tố tụng khác theo quy định trong thời hạn quy định trước ngày mở phiên tòa để có thời gian chuẩn bị bào chữa.
4. Quyền của bị cáo tại phiên tòa xét xử
Bị cáo có quyền tham gia phiên tòa; được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ; đề nghị giám định, định giá tài sản; đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; đề nghị triệu tập người làm chứng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng khác đến phiên tòa.
5. Quyền tham gia xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa
Bị cáo có quyền trực tiếp tham gia xét hỏi, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu, trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan, tham gia tranh luận tại phiên tòa để trình bày quan điểm của mình đối với cáo buộc, cũng như đối đáp với Kiểm sát viên và các bên liên quan khác.
Quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo pháp luật tố tụng hình sự
6. Quyền nói lời sau cùng trước khi nghị án
Một quyền đặc biệt quan trọng của bị cáo là được nói lời sau cùng trước khi Hội đồng xét xử vào phòng nghị án. Đây là cơ hội cuối cùng để bị cáo trực tiếp trình bày tâm tư, nguyện vọng, bày tỏ sự ăn năn (nếu có) hoặc tiếp tục khẳng định quan điểm của mình trước khi Tòa án đưa ra phán quyết.
7. Quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án
Nếu không đồng ý với bản án, quyết định sơ thẩm, bị cáo có quyền kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án (hoặc kể từ ngày nhận được bản án nếu vắng mặt có lý do chính đáng) để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại toàn bộ hoặc một phần vụ án.
8. Bị cáo có bắt buộc phải có mặt tại phiên tòa không?
Về nguyên tắc, bị cáo phải có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án, nếu vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, có thể bị áp giải; trong một số trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật, Tòa án có thể xét xử vắng mặt bị cáo.
9. Vai trò của luật sư đối với bị cáo tại phiên tòa
Luật sư trực tiếp tham gia xét hỏi, tranh luận, trình bày lời bào chữa nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi cho bị cáo, đồng thời hỗ trợ bị cáo chuẩn bị nội dung cho phần trình bày, lời nói sau cùng để thể hiện đúng, đầy đủ những gì bị cáo mong muốn truyền đạt đến Hội đồng xét xử.
10. Câu hỏi thường gặp
Bị cáo có được tự bào chữa mà không cần luật sư không?
Có, bị cáo có quyền tự bào chữa, nhưng nên cân nhắc mời luật sư đối với các vụ án phức tạp để được bảo vệ quyền lợi tốt hơn.
Lời nói sau cùng của bị cáo có ảnh hưởng đến bản án không?
Có thể có ảnh hưởng nhất định, Hội đồng xét xử có thể xem xét thái độ, sự ăn năn thể hiện qua lời nói sau cùng như một trong các tình tiết khi quyết định hình phạt.
Bị cáo vắng mặt tại phiên tòa thì xử lý thế nào?
Tòa án có thể hoãn phiên tòa để triệu tập lại, hoặc trong một số trường hợp đặc biệt theo quy định pháp luật, có thể xét xử vắng mặt bị cáo.
Xem thêm: Quyền im lặng của bị can, bị cáo được pháp luật quy định thế nào?
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
