Giám đốc thẩm là thủ tục xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án. Đây là một thủ tục tố tụng đặc biệt, không phải cấp xét xử thứ ba, mà là cơ chế “chữa lỗi” của hệ thống tư pháp khi có căn cứ cho rằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật vẫn chứa đựng sai sót nghiêm trọng. Trong quá trình theo đuổi thủ tục này, người dân thường băn khoăn về các khoản chi phí phát sinh. Bài viết này phân tích chi tiết về thủ tục kháng nghị giám đốc thẩm và các khoản phí liên quan.
1. Giám đốc thẩm là gì?
Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS), giám đốc thẩm là xét lại bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì có một trong các căn cứ: kết luận trong bản án, quyết định của Tòa án không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án; có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong điều tra, truy tố, xét xử dẫn đến sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án; có sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật.
Điểm quan trọng cần lưu ý: giám đốc thẩm không phải là một cấp xét xử (khác với xét xử sơ thẩm, phúc thẩm), mà là thủ tục đặc biệt chỉ được thực hiện khi có kháng nghị của người có thẩm quyền theo luật định (Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, và trong phạm vi thẩm quyền của mình, Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao).
2. Người dân có được trực tiếp kháng nghị giám đốc thẩm không?
Đây là điểm cần làm rõ: người bị kết án, bị hại, hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có quyền trực tiếp kháng nghị giám đốc thẩm, quyền kháng nghị chỉ thuộc về những người có thẩm quyền theo luật định như đã nêu trên. Tuy nhiên, những người này có quyền làm đơn đề nghị (đơn kiến nghị, đơn khiếu nại) đến người có thẩm quyền kháng nghị, đề nghị xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật mà họ cho rằng có sai lầm nghiêm trọng.
Như vậy, “chi phí kháng nghị giám đốc thẩm” mà nhiều người đề cập thực chất là các khoản chi phí phát sinh trong quá trình chuẩn bị, theo đuổi việc đề nghị xem xét kháng nghị giám đốc thẩm, chứ không phải một khoản lệ phí nộp cho Nhà nước để “mua” quyền kháng nghị (vì bản thân việc kháng nghị không phải là quyền của đương sự).
3. Các khoản chi phí phát sinh trong quá trình đề nghị giám đốc thẩm
3.1. Không có lệ phí nộp đơn đề nghị giám đốc thẩm
Về nguyên tắc, việc nộp đơn đề nghị xem xét kháng nghị giám đốc thẩm không phải nộp lệ phí cho Nhà nước, đây là quyền khiếu nại, đề nghị của công dân đối với hoạt động tư pháp, không thuộc phạm vi các khoản án phí, lệ phí tòa án phải nộp khi khởi kiện, kháng cáo thông thường.
3.2. Chi phí sao chụp hồ sơ, tài liệu
Để có cơ sở lập luận vững chắc trong đơn đề nghị giám đốc thẩm, người đề nghị (hoặc luật sư đại diện) thường cần sao chụp lại toàn bộ hồ sơ vụ án, bản án, quyết định các cấp, biên bản phiên tòa, các tài liệu chứng cứ liên quan. Chi phí sao chụp này tùy thuộc vào khối lượng hồ sơ, mức phí sao chụp tại từng cơ quan, thường không lớn nhưng cần được tính đến.
3.3. Chi phí thu thập chứng cứ, tài liệu mới (nếu có)
Trong nhiều trường hợp, để tăng tính thuyết phục cho đơn đề nghị giám đốc thẩm, cần thu thập thêm chứng cứ, tài liệu mới chưa được xem xét trong quá trình xét xử trước đó (ví dụ: kết quả giám định bổ sung, lời khai của nhân chứng mới, tài liệu chứng minh tình tiết mới phát hiện). Việc thu thập này có thể phát sinh chi phí giám định, chi phí đi lại, xác minh…
3.4. Chi phí thuê luật sư
Đây thường là khoản chi phí lớn nhất trong quá trình theo đuổi thủ tục giám đốc thẩm. Do tính chất phức tạp của thủ tục này đòi hỏi phân tích sâu toàn bộ hồ sơ vụ án qua nhiều cấp xét xử, xác định chính xác căn cứ kháng nghị theo luật định, soạn thảo đơn đề nghị có lập luận pháp lý chặt chẽ, thuyết phục vai trò của luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực này là rất quan trọng. Mức phí thuê luật sư cho công việc này được thỏa thuận theo hợp đồng dịch vụ pháp lý, tùy thuộc vào tính chất phức tạp của vụ án và uy tín, kinh nghiệm của luật sư (tương tự nguyên tắc tính thù lao đã phân tích ở các bài viết trước, với mức phí tính theo giờ trong vụ án hình sự bị giới hạn không vượt quá mức lương cơ sở do Chính phủ quy định).
Chi phí, lệ phí thuê luật sư hình sự: Bảng giá và các khoản phí liên quan
4. Nếu kháng nghị được chấp nhận và vụ án được xét xử lại
Trường hợp người có thẩm quyền chấp nhận kháng nghị giám đốc thẩm, Hội đồng giám đốc thẩm sẽ xem xét và có thể ra một trong các quyết định: không chấp nhận kháng nghị, giữ nguyên bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật; hủy bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và giữ nguyên bản án, quyết định đúng pháp luật của Tòa án cấp dưới đã bị hủy hoặc bị sửa; hủy bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật để điều tra lại hoặc xét xử lại; hủy bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và đình chỉ vụ án; sửa bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Nếu vụ án được đưa ra điều tra lại hoặc xét xử lại, các khoản chi phí liên quan (án phí, chi phí luật sư cho giai đoạn tố tụng mới) sẽ được tính toán lại theo quy định áp dụng cho giai đoạn tố tụng tương ứng (điều tra lại, hoặc xét xử sơ thẩm/phúc thẩm lại).
5. Yếu tố quyết định sự thành công khi đề nghị giám đốc thẩm
Thủ tục giám đốc thẩm có tỷ lệ được chấp nhận không cao, do đây là thủ tục đặc biệt chỉ áp dụng khi có căn cứ vi phạm pháp luật nghiêm trọng, không phải là cơ hội để xét xử lại vụ án theo hướng “thử vận may” khi không đồng ý với kết quả xét xử trước đó. Để tăng khả năng thành công, đơn đề nghị cần: chỉ ra được cụ thể, rõ ràng vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật (không phải chỉ đơn thuần không đồng ý với kết quả); có căn cứ, chứng cứ, lập luận pháp lý thuyết phục; được trình bày logic, có hệ thống, viện dẫn đúng quy định pháp luật liên quan. Đây chính là lý do vì sao vai trò chuyên môn của luật sư có kinh nghiệm trong lĩnh vực giám đốc thẩm, tái thẩm rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thành công của việc đề nghị.
6. Lưu ý về thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm
Cần lưu ý thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm theo hướng có lợi cho người bị kết án có thể được thực hiện bất cứ lúc nào, kể cả trường hợp người bị kết án đã chết mà cần minh oan cho họ. Tuy nhiên, kháng nghị theo hướng không có lợi cho người bị kết án chỉ được tiến hành trong thời hạn 01 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Việc nắm rõ thời hạn này có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt đối với bị hại muốn đề nghị xem xét lại theo hướng tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với bị cáo.
7. Kết luận
Chi phí phát sinh khi theo đuổi thủ tục đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm chủ yếu bao gồm: chi phí sao chụp hồ sơ, tài liệu; chi phí thu thập chứng cứ, tài liệu mới (nếu có); và đặc biệt là chi phí thuê luật sư có chuyên môn, kinh nghiệm trong lĩnh vực giám đốc thẩm trong khi bản thân việc nộp đơn đề nghị không phải chịu lệ phí nhà nước. Do tính chất đặc biệt phức tạp và tỷ lệ thành công không cao của thủ tục này, việc tham khảo ý kiến luật sư ngay từ đầu để đánh giá khả năng thành công và xây dựng hồ sơ đề nghị chặt chẽ là điều rất cần thiết trước khi quyết định theo đuổi thủ tục này.
Xem thêm: Chi phí thi hành án dân sự trong vụ án hình sự (bồi thường thiệt hại)
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
