Sổ tiết kiệm là tài sản, nên khi chủ sở hữu qua đời, số tiền trong đó trở thành di sản thừa kế. Người thân hoàn toàn có quyền nhận lại số tiền này theo đúng quy định pháp luật. Bài viết hướng dẫn chi tiết cách xác định người thừa kế, quy trình rút tiền và những lưu ý quan trọng cần biết.
1. Sổ tiết kiệm có phải là di sản thừa kế không?
Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tiền là một loại tài sản. Sổ tiết kiệm là giấy tờ ghi nhận quyền sở hữu tiền gửi của người đứng tên tại ngân hàng.
Khi người đứng tên sổ tiết kiệm qua đời, số tiền đó trở thành di sản thừa kế theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015. Di sản bao gồm tài sản riêng và phần tài sản trong khối tài sản chung với người khác.
Số tiền trong sổ không tự động mất đi hay bị ngân hàng giữ lại. Người thừa kế hợp pháp có quyền nhận lại toàn bộ số tiền này sau khi hoàn tất thủ tục theo quy định.
2. Căn cứ pháp lý
Ba nhóm quy định chính điều chỉnh việc thừa kế sổ tiết kiệm. Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hàng thừa kế, nguyên tắc phân chia di sản tại các Điều 649, 650, 651.
Luật Công chứng 2024 quy định thủ tục công chứng văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản. Đây là bước bắt buộc trước khi ngân hàng chấp nhận chi trả tiền cho người thừa kế.
Thông tư 48/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định cụ thể về tiền gửi tiết kiệm. Điểm a khoản 4 Điều 18 quy định ngân hàng có trách nhiệm hướng dẫn thủ tục chi trả sổ tiết kiệm theo thừa kế.
Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai? Cách chia di sản chuẩn
3. Nguyên tắc phân chia sổ tiết kiệm
Nếu người mất để lại di chúc hợp pháp, số tiền tiết kiệm được chia theo đúng nội dung di chúc. Đây là trường hợp thuận lợi nhất vì không cần xác minh nhiều.
Nếu không có di chúc, số tiền được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế thứ nhất. Đó là vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người mất.
Trường hợp sổ tiết kiệm là tài sản chung vợ chồng, chỉ 1/2 giá trị sổ được xem là di sản thừa kế. Phần còn lại thuộc quyền sở hữu của người vợ hoặc chồng còn sống.
4. Các trường hợp thường gặp trên thực tế
- Người thân không biết sổ tiết kiệm tồn tại: Cần gửi giấy chứng tử và đơn yêu cầu xác minh đến từng ngân hàng nghi ngờ có mở sổ.
- Nhiều đồng thừa kế, một số ở xa hoặc nước ngoài: Phải lập văn bản ủy quyền có công chứng, hoặc văn bản từ chối nhận di sản gửi về Việt Nam.
- Có người thừa kế đã mất trước đó nhiều năm: Cần bản cam đoan có xác nhận của UBND phường về việc người này đã mất, không để lại người thừa kế thế vị.
- Sổ tiết kiệm đứng tên chung 2 người: Người còn sống phải chứng minh đây là tài sản chung, chỉ phần của người mất mới là di sản thừa kế.
- Các đồng thừa kế không thống nhất được cách chia: Không thể công chứng văn bản phân chia, phải khởi kiện yêu cầu Tòa án phân xử.
5. Quy trình phân chia và rút tiền từ sổ tiết kiệm
Bước 1: Xác minh sổ tiết kiệm tại ngân hàng. Nếu chưa rõ người mất có mở sổ hay không, gửi giấy chứng tử và đơn yêu cầu xác minh đến ngân hàng nghi ngờ.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ khai nhận di sản. Thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế của tất cả người liên quan.
Bước 3: Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng. Công chứng viên giải thích quyền, nghĩa vụ của người thừa kế và tiếp nhận hồ sơ.
Bước 4: Niêm yết công khai 15 ngày. Thông báo khai nhận hoặc phân chia di sản được niêm yết tại UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người mất.
Bước 5: Ký văn bản phân chia di sản. Sau thời gian niêm yết, không có khiếu nại, công chứng viên chứng nhận văn bản chính thức.
Bước 6: Đến ngân hàng làm thủ tục rút tiền. Người thừa kế mang sổ tiết kiệm, giấy tờ tùy thân và văn bản đã công chứng đến ngân hàng nơi mở sổ để nhận tiền.
6. Hồ sơ, giấy tờ cần chuẩn bị
- Giấy chứng tử của người để lại di sản
- Sổ tiết kiệm bản gốc (nếu có)
- CCCD, hộ chiếu của tất cả người thừa kế
- Sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận cư trú
- Giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, xác nhận tình trạng hôn nhân
- Di chúc hợp pháp (nếu có)
- Văn bản ủy quyền có công chứng (nếu có người thừa kế vắng mặt)
7. Rủi ro pháp lý thường gặp và cách phòng tránh
Rủi ro lớn nhất là không biết sổ tiết kiệm tồn tại do tính bảo mật thông tin khách hàng của ngân hàng. Gia đình nên rà soát kỹ giấy tờ cá nhân của người mất ngay sau khi lo hậu sự.
Rủi ro thứ hai là thiếu giấy tờ chứng minh quan hệ với người thừa kế đã mất từ lâu. Trường hợp này cần liên hệ UBND phường để xin xác nhận bổ sung.
Rủi ro thứ ba là các đồng thừa kế không đồng thuận về cách chia. Luật sư có thể hỗ trợ hòa giải hoặc đại diện khởi kiện nếu cần thiết.
8. Tóm tắt và lời khuyên
Sổ tiết kiệm là di sản thừa kế hợp pháp, được chia theo di chúc hoặc theo hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Người thừa kế cần hoàn tất thủ tục khai nhận di sản tại tổ chức công chứng trước khi ngân hàng chi trả tiền.
Nếu gia đình bạn đang gặp khó khăn trong việc xác minh sổ tiết kiệm hoặc có nhiều đồng thừa kế phức tạp, hãy liên hệ luật sư sớm. Sự hỗ trợ kịp thời sẽ giúp rút ngắn thời gian và tránh những rắc rối phát sinh với ngân hàng.
Xem thêm: Nghĩa vụ trả nợ và thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
