Mô tả bài viết: Người đang trong giai đoạn hấp hối có thể lập di chúc miệng hợp pháp không? VN-LAW hướng dẫn chi tiết điều kiện, cách thực hiện đúng quy trình trong hoàn cảnh cấp bách này. Từ khoá liên quan: có được lập di chúc miệng khi đang hấp hối không – chia tài sản thừa kế | luật dân sự thừa kế – văn bản thừa kế tài sản | hồ sơ xác nhận di chúc miệng khi hấp hối cần những gì – xác nhận di chúc miệng khi hấp hối hết bao nhiêu tiền
Khoảnh khắc một người thân đang hấp hối, gia đình thường rối bời, không biết phải làm gì để ghi nhận những mong muốn cuối cùng của họ về tài sản. Pháp luật Việt Nam có quy định riêng cho tình huống đặc biệt này.
Hấp hối có phải là điều kiện để lập di chúc miệng không?
Có, đây chính là tình huống điển hình nhất mà pháp luật dự liệu khi quy định về di chúc miệng. Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: di chúc miệng chỉ được lập trong trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Người đang hấp hối tức đang trong giai đoạn cuối đời, tính mạng bị đe dọa trực tiếp, cận kề cái chết hoàn toàn thuộc phạm vi áp dụng của quy định này.
Điều kiện để di chúc miệng khi hấp hối được công nhận hợp pháp
Để di chúc miệng lập trong tình trạng hấp hối có giá trị pháp lý, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015: người hấp hối phải thể hiện rõ ràng ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng; ngay sau khi thể hiện ý chí, hai người làm chứng phải ghi chép lại đầy đủ nội dung, cùng ký tên hoặc điểm chỉ xác nhận; trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí, văn bản ghi chép đó phải được công chứng viên hoặc UBND cấp xã chứng thực chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng.
Ngoài ra, cần lưu ý điều kiện đặc biệt: nếu người hấp hối qua khỏi, còn sống và minh mẫn, sáng suốt sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, di chúc miệng đó đương nhiên bị hủy bỏ, không còn giá trị pháp lý.
Người thân cần làm gì ngay khi người bệnh thể hiện ý chí lúc hấp hối?
Trong hoàn cảnh khẩn cấp, gấp gáp này, gia đình cần bình tĩnh thực hiện các bước sau: ngay lập tức tìm ít nhất hai người có mặt (không thuộc diện bị cấm làm chứng theo Điều 632 không phải người thừa kế theo di chúc/pháp luật, không có quyền lợi tài sản liên quan) để cùng nghe, chứng kiến lời trăn trối của người hấp hối; ghi chép lại ngay nội dung một cách chi tiết, chính xác nhất có thể (có thể viết tay hoặc đánh máy nhanh trên điện thoại rồi in ra), càng sát với nguyên văn lời nói càng tốt; hai người làm chứng ký tên hoặc điểm chỉ ngay vào văn bản ghi chép đó; và quan trọng nhất, không được chậm trễ trong việc mang văn bản này đi chứng thực chữ ký trong vòng 5 ngày làm việc.
Ai có thể làm người làm chứng trong tình huống này?
Trong hoàn cảnh khẩn cấp tại bệnh viện hoặc tại nhà, người làm chứng có thể là: nhân viên y tế đang trực tiếp chăm sóc (nếu không có quyền lợi liên quan đến tài sản); hàng xóm, bạn bè có mặt tại thời điểm đó; hoặc bất kỳ ai khác đáp ứng điều kiện độc lập theo luật định. Điều quan trọng là người làm chứng phải trực tiếp nghe, chứng kiến ý chí cuối cùng, không phải chỉ nghe kể lại từ người khác.
Trường hợp không kịp tìm đủ hai người làm chứng thì sao?
Đây là tình huống thực tế khá phổ biến và đáng tiếc nếu chỉ có một người chứng kiến, hoặc không có ai chứng kiến trực tiếp lời trăn trối, di chúc miệng đó không đáp ứng điều kiện hợp pháp, sẽ không được công nhận có giá trị pháp lý khi mở thừa kế. Trong trường hợp này, di sản của người đã mất sẽ được chia theo pháp luật, dù gia đình có thể biết rõ nguyện vọng thực sự của người đó qua lời kể lại không chính thức.
Đây cũng là lý do VN-LAW luôn khuyến nghị các gia đình có người thân lớn tuổi, bệnh nặng nên chủ động lập di chúc bằng văn bản (công chứng hoặc chứng thực) từ sớm, khi người đó còn đủ sức khỏe, minh mẫn để thực hiện, thay vì chờ đến tình huống hấp hối mới cố gắng lập di chúc miệng vốn có tỷ lệ không được công nhận hợp pháp khá cao do thiếu điều kiện cần thiết trong hoàn cảnh gấp gáp.
Vai trò của luật sư trong việc hỗ trợ xử lý di chúc miệng khẩn cấp
Khi có tình huống người thân sắp qua đời muốn thể hiện ý chí về tài sản, gia đình nên liên hệ ngay luật sư (qua điện thoại nếu cần) để được hướng dẫn thực hiện đúng, đủ các bước trong khoảng thời gian ngắn ngủi này. Luật sư có thể hướng dẫn cách ghi chép nội dung chuẩn xác, xác định người làm chứng phù hợp, và quan trọng nhất là nhắc nhở, hỗ trợ thực hiện kịp thời thủ tục chứng thực chữ ký trong thời hạn 5 ngày làm việc, đây là bước dễ bị bỏ sót nhất do gia đình đang bận rộn lo hậu sự.
Quy trình tổng thể khi có di chúc miệng lúc hấp hối
Bước 1: Ghi chép ngay lập tức tại thời điểm thể hiện ý chí
Hai người làm chứng ghi chép chi tiết, chính xác nội dung, ký xác nhận ngay.
Bước 2: Liên hệ luật sư hoặc tìm hiểu quy trình chứng thực
Trong thời gian sớm nhất, tìm hiểu địa điểm, thủ tục chứng thực chữ ký người làm chứng.
Bước 3: Thực hiện chứng thực trong vòng 5 ngày làm việc
Mang văn bản ghi chép đến công chứng viên hoặc UBND cấp xã để chứng thực chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng đây là bước bắt buộc, không thể bỏ qua.
Bước 4: Theo dõi và xử lý khi mở thừa kế
Nếu người hấp hối qua đời trong vòng 3 tháng, di chúc miệng có hiệu lực; gia đình thực hiện thủ tục khai nhận di sản dựa trên văn bản đã được chứng thực.
Xem thêm: Tòa án giải quyết yêu cầu tuyên bố di chúc vô hiệu như thế nào?
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
