Khi việc kết hôn vi phạm một trong các điều kiện kết hôn hợp pháp đã phân tích ở bài viết trước, đây được coi là kết hôn trái pháp luật và có thể bị yêu cầu hủy. Bài viết này phân tích chi tiết thủ tục và hậu quả pháp lý của việc hủy kết hôn trái pháp luật.
1. Kết hôn trái pháp luật là gì?
Theo khoản 6 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, kết hôn trái pháp luật là việc nam, nữ đã đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng một bên hoặc cả hai bên vi phạm điều kiện kết hôn theo quy định pháp luật (như đã phân tích ở bài viết trước: chưa đủ tuổi, không tự nguyện, vi phạm chế độ một vợ một chồng, kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống gần…).
2. Phân biệt kết hôn trái pháp luật và ly hôn
| Tiêu chí | Kết hôn trái pháp luật | Ly hôn |
|---|---|---|
| Tình trạng ban đầu | Việc kết hôn vi phạm điều kiện ngay từ đầu | Hôn nhân hợp pháp |
| Thủ tục xử lý | Yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật | Yêu cầu ly hôn (thuận tình/đơn phương) |
| Kết quả | Hôn nhân bị coi như chưa từng xác lập (vô hiệu) | Hôn nhân chấm dứt từ thời điểm có hiệu lực của bản án/quyết định |
| Ai có quyền yêu cầu | Phạm vi rộng hơn (bao gồm cả người thứ ba có quyền, lợi ích liên quan trong một số trường hợp) | Vợ, chồng (và một số trường hợp đặc biệt khác theo luật) |
3. Ai có quyền yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật?
Theo Điều 10 Luật Hôn nhân và Gia đình, người có quyền yêu cầu Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật bao gồm: người bị cưỡng ép, bị lừa dối kết hôn; vợ, chồng của người đang có vợ, có chồng mà kết hôn với người khác; cha, mẹ, con, người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật khác của người kết hôn trái pháp luật; cơ quan quản lý nhà nước về gia đình; cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.
4. Thủ tục yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật
Tương tự như các vụ việc dân sự khác, người có quyền yêu cầu nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi đăng ký kết hôn hoặc nơi cư trú của một trong hai bên, kèm theo chứng cứ chứng minh việc kết hôn vi phạm điều kiện kết hôn theo quy định pháp luật.
5. Hậu quả pháp lý của việc hủy kết hôn trái pháp luật
Theo Điều 12 Luật Hôn nhân và Gia đình, khi việc kết hôn trái pháp luật bị hủy thì hai bên kết hôn phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng. Về nguyên tắc, quyết định hủy kết hôn trái pháp luật có hiệu lực làm cho quan hệ hôn nhân bị coi như không phát sinh giá trị pháp lý ngay từ đầu (khác với ly hôn, chỉ chấm dứt hiệu lực từ thời điểm bản án/quyết định có hiệu lực).
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: Những quy định quan trọng cần biết khi ly hôn
6. Quyền, nghĩa vụ đối với con được giải quyết như thế nào?
Đây là điểm quan trọng cần lưu ý: dù việc kết hôn bị hủy, quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ, con được giải quyết như trường hợp cha mẹ ly hôn. Điều này có nghĩa là các nguyên tắc về quyền nuôi con, cấp dưỡng, thăm nom vẫn được áp dụng đầy đủ, bảo vệ quyền lợi của con không bị ảnh hưởng bởi tính hợp pháp của hôn nhân giữa cha và mẹ.
7. Quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng giữa các bên được giải quyết như thế nào?
Theo quy định, quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng giữa các bên được giải quyết theo thỏa thuận giữa các bên; trong trường hợp không có thỏa thuận thì giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự và các quy định khác của pháp luật có liên quan, có tính đến công sức đóng góp của mỗi bên; việc giải quyết quan hệ tài sản phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của phụ nữ và con; công việc nội trợ và công việc khác có liên quan để duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập.
Có thể nhận thấy nguyên tắc giải quyết tài sản trong trường hợp này tương tự như nguyên tắc áp dụng cho trường hợp chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn đã phân tích ở bài viết trước tức là không áp dụng nguyên tắc chia đôi tài sản chung của vợ chồng hợp pháp, mà dựa trên nguyên tắc sở hữu chung theo phần, theo công sức đóng góp thực tế.
8. Trường hợp đặc biệt: Vi phạm điều kiện kết hôn đã được khắc phục
Theo quy định, trong trường hợp tại thời điểm Tòa án giải quyết yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật mà cả hai bên kết hôn đã có đủ các điều kiện kết hôn theo quy định (ví dụ tại thời điểm kết hôn một bên chưa đủ tuổi nhưng đến thời điểm xét xử đã đủ tuổi, và cả hai vẫn có nguyện vọng tiếp tục quan hệ vợ chồng) thì Tòa án công nhận quan hệ hôn nhân đó. Trong trường hợp này, quan hệ hôn nhân được xác lập từ thời điểm các bên đủ điều kiện kết hôn theo quy định pháp luật.
9. Sự khác biệt về thời hiệu, thẩm quyền yêu cầu
Khác với ly hôn (chỉ vợ, chồng mới có quyền yêu cầu, trừ một số trường hợp đặc biệt), yêu cầu hủy kết hôn trái pháp luật có phạm vi chủ thể có quyền yêu cầu rộng hơn (như đã liệt kê ở mục 3), phản ánh tính chất bảo vệ trật tự công cộng, lợi ích chung của quy định về điều kiện kết hôn, không chỉ đơn thuần là quan hệ riêng tư giữa hai vợ chồng.
10. Luật sư tư vấn về hủy kết hôn trái pháp luật
Đây là lĩnh vực có tính chất pháp lý đặc thù, khác biệt so với ly hôn thông thường về nhiều khía cạnh quan trọng. Luật sư ly hôn của chúng tôi sẽ tư vấn chi tiết về thủ tục, hậu quả pháp lý phù hợp với tình huống cụ thể của bạn, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến quyền lợi của con cái và tài sản trong những trường hợp phức tạp này.
Bên cạnh các vấn đề về tính hợp pháp của hôn nhân, việc hiểu rõ chế độ tài sản của vợ chồng trong suốt thời kỳ hôn nhân hợp pháp cũng là kiến thức nền tảng quan trọng. Tìm hiểu chi tiết trong bài viết chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định và theo thỏa thuận.
Xem thêm: Chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định và theo thỏa thuận
Luật sư Ly hôn – Thuận tình, Đơn phương ly hôn, Giành quyền nuôi con và Chia tài sản
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
