Pháp luật thừa kế Việt Nam có quy định đặc biệt nhằm bảo vệ một số đối tượng yếu thế trong gia đình, đảm bảo họ vẫn được hưởng một phần di sản dù không được người lập di chúc chỉ định. Bài viết phân tích chi tiết quy định này theo Bộ luật Dân sự 2015.
1. Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản; và con đã thành niên mà không có khả năng lao động.
2. Ý nghĩa của quy định này
Quy định này thể hiện tính nhân văn của pháp luật thừa kế, nhằm bảo đảm những người có quan hệ gia đình gần gũi nhất, đặc biệt là những người phụ thuộc, không có khả năng tự lo cho cuộc sống của mình, vẫn nhận được sự bảo đảm tối thiểu về tài sản dù người để lại di sản có ý nguyện khác trong di chúc. Điều này hạn chế tình trạng người lập di chúc vì các lý do cá nhân mà tước bỏ hoàn toàn quyền lợi của những người thân thuộc cần được bảo vệ.
3. Các đối tượng được bảo vệ theo quy định này
3.1. Con chưa thành niên
Bao gồm tất cả con đẻ, con nuôi hợp pháp của người để lại di sản chưa đủ 18 tuổi tại thời điểm mở thừa kế, không phân biệt tình trạng khả năng lao động.
3.2. Con đã thành niên mà không có khả năng lao động
Bao gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp đã đủ 18 tuổi trở lên nhưng bị mất khả năng lao động do bệnh tật, khuyết tật hoặc các nguyên nhân khác được xác nhận theo quy định pháp luật.
3.3. Cha, mẹ của người để lại di sản
Bao gồm cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi hợp pháp của người để lại di sản, không phân biệt tình trạng khả năng lao động, kinh tế.
3.4. Vợ hoặc chồng của người để lại di sản
Là người có quan hệ hôn nhân hợp pháp với người để lại di sản tại thời điểm mở thừa kế, không phân biệt tình trạng khả năng lao động, kinh tế.
Tranh chấp thừa kế đất đai: Quy định pháp luật và cách giải quyết
4. Cách tính phần di sản được hưởng
Phần di sản mà những đối tượng này được hưởng bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật. Để xác định con số cụ thể, cần tính toán số suất thừa kế theo pháp luật (chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất nếu di sản được chia theo pháp luật), sau đó nhân với hai phần ba để ra phần di sản tối thiểu mà đối tượng được bảo vệ phải được nhận.
5. Các trường hợp không áp dụng quy định bảo vệ này
Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật thừa kế, hoặc người thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản (như người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc có hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản, hoặc người có hành vi lừa dối, cưỡng ép, ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc, giả mạo, sửa chữa, hủy, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản).
6. Cách xử lý khi bị tước quyền hưởng di sản theo di chúc
Nếu một trong các đối tượng được bảo vệ theo quy định (con chưa thành niên, cha mẹ, vợ chồng, con đã thành niên không có khả năng lao động) bị người lập di chúc không cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng ít hơn mức bảo vệ tối thiểu, người đó có quyền yêu cầu chia lại di sản theo đúng quy định pháp luật, có thể thông qua thương lượng với những người thừa kế khác hoặc khởi kiện tại tòa án nếu không đạt được thỏa thuận.
7. Hồ sơ, chứng cứ cần chuẩn bị
- Di chúc của người để lại di sản.
- Giấy chứng tử của người để lại di sản.
- Giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn chứng minh quan hệ với người để lại di sản.
- Giấy tờ chứng minh tình trạng mất khả năng lao động (đối với con đã thành niên, nếu có).
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các tài sản khác thuộc di sản.
8. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi thừa kế không phụ thuộc di chúc
Luật sư chuyên về thừa kế có thể tư vấn khách hàng xác định mình có thuộc đối tượng được bảo vệ theo quy định hay không, tính toán chính xác phần di sản tối thiểu được hưởng, hỗ trợ thương lượng với những người thừa kế khác hoặc đại diện khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
9. Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng đã ly thân nhưng chưa ly hôn có được bảo vệ quyền lợi này không?
Có, vì về mặt pháp lý quan hệ hôn nhân vẫn còn hiệu lực cho đến khi có bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật của tòa án, ly thân trên thực tế không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân.
Con đã thành niên có khả năng lao động nhưng khó khăn kinh tế có được bảo vệ không?
Không, quy định này chỉ áp dụng cho con đã thành niên mà không có khả năng lao động (do bệnh tật, khuyết tật), không áp dụng cho trường hợp khó khăn kinh tế thông thường.
Có thể từ chối phần di sản được bảo vệ này không?
Có, người thuộc diện được bảo vệ vẫn có quyền từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật thừa kế nếu họ tự nguyện, việc từ chối phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục quy định.
Xem thêm: Từ chối nhận di sản thừa kế: Thủ tục và hậu quả pháp lý
Luật sư Đất đai – Tư vấn, giải quyết tranh chấp đất đai và nhà đất
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
