Không ít di chúc chỉ ghi chung chung “để lại tài sản cho các con tôi” mà không nêu rõ mỗi người được hưởng bao nhiêu phần trăm hoặc tài sản cụ thể nào. Trường hợp này được pháp luật xử lý theo nguyên tắc nào?
Nguyên tắc chia đều khi di chúc không xác định rõ tỷ lệ
Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc phân chia di sản theo di chúc: việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người để lại di chúc; nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác giữa những người này.
Như vậy, khi di chúc chỉ nêu tên những người được hưởng di sản mà không quy định cụ thể tỷ lệ hoặc tài sản riêng cho từng người, pháp luật mặc định áp dụng nguyên tắc chia đều mỗi người được chỉ định trong di chúc sẽ nhận được phần bằng nhau trong tổng khối di sản được định đoạt.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Phân biệt các tình huống cụ thể trong thực tế
Tình huống 1: Di chúc chỉ nêu tên người thừa kế, không có bất kỳ chi tiết nào khác: Ví dụ “Tôi để lại toàn bộ tài sản của mình cho ba người con: A, B, C”. Trường hợp này, toàn bộ di sản sẽ được chia đều thành ba phần bằng nhau cho A, B, C.
Tình huống 2: Di chúc liệt kê nhiều tài sản nhưng không phân định rõ ai nhận tài sản nào: Ví dụ “Tôi để lại một căn nhà và một mảnh đất cho hai con A và B” mà không nói rõ ai nhận nhà, ai nhận đất. Trường hợp này, cách hiểu phổ biến là cả hai tài sản được coi là khối di sản chung, chia đều theo giá trị cho A và B (mỗi người được hưởng 50% giá trị của cả hai tài sản), thay vì mặc định A nhận nhà, B nhận đất trừ khi có căn cứ khác thể hiện rõ ý chí phân định riêng biệt.
Tình huống 3: Di chúc có thể hiện ý muốn ưu tiên nhưng không lượng hóa cụ thể: Ví dụ “Tôi để lại tài sản cho các con, trong đó ưu tiên hơn cho con út vì đã chăm sóc tôi nhiều năm” mà không nêu tỷ lệ cụ thể. Đây là trường hợp phức tạp, dễ phát sinh tranh chấp về cách hiểu “ưu tiên hơn” là bao nhiêu, cần áp dụng Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015 về giải thích nội dung di chúc dựa trên ý nguyện đích thực của người lập.
Quyền thỏa thuận khác của những người thừa kế theo di chúc
Điều 660 cũng ghi nhận, dù nguyên tắc mặc định là chia đều, những người được chỉ định trong di chúc hoàn toàn có quyền tự thỏa thuận với nhau về một cách phân chia khác (ví dụ không chia đều theo giá trị mà theo nhu cầu sử dụng thực tế, người này nhận tài sản này, người kia nhận tài sản khác có giá trị tương đương). Thỏa thuận này cần được lập thành văn bản, có chữ ký của tất cả những người liên quan và nên được công chứng để có giá trị pháp lý khi thực hiện thủ tục sang tên tài sản.
Xử lý khi có tranh chấp về cách hiểu tỷ lệ phân chia
Nếu các bên không thể tự thỏa thuận và có tranh chấp về cách hiểu nội dung di chúc liên quan đến tỷ lệ phân chia, theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế theo di chúc cần cùng nhau giải thích nội dung dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của người đã mất, có xem xét mối quan hệ giữa người đó với từng người thừa kế. Nếu không thống nhất được, các bên có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân giải quyết, dựa trên các chứng cứ, tài liệu liên quan để xác định ý chí thực sự của người lập di chúc.
Lời khuyên khi soạn thảo di chúc để tránh tình huống này
VN-LAW khuyến nghị mạnh mẽ, khi lập di chúc có nhiều người được hưởng di sản, người lập di chúc nên quy định rõ ràng, cụ thể tỷ lệ phần trăm hoặc tài sản riêng cho từng người, tránh diễn đạt chung chung dễ gây hiểu lầm. Ví dụ, thay vì viết “để lại tài sản cho các con”, nên viết cụ thể “để lại 40% giá trị căn nhà… cho con A, 60% còn lại cho con B” hoặc “để lại căn nhà… cho con A, mảnh đất… cho con B”. Sự rõ ràng này không chỉ giúp thực hiện đúng ý chí của người lập di chúc mà còn hạn chế tối đa nguy cơ tranh chấp, kéo dài thời gian phân chia tài sản giữa các đồng thừa kế.
Quy trình thực hiện khi di chúc không ghi rõ tỷ lệ
Bước 1: Xác định toàn bộ những người được chỉ định trong di chúc
Rà soát chính xác ai được nêu tên là người thừa kế trong di chúc.
Bước 2: Áp dụng nguyên tắc chia đều (nếu không có thỏa thuận khác)
Tính toán giá trị mỗi phần bằng cách chia đều tổng giá trị di sản cho số người được chỉ định.
Bước 3: Thỏa thuận phương án chia cụ thể (nếu các bên đồng ý)
Nếu các đồng thừa kế muốn áp dụng cách chia khác, cần lập văn bản thỏa thuận, công chứng theo quy định.
Bước 4: Khai nhận và thực hiện thủ tục sang tên
Hoàn tất thủ tục khai nhận di sản theo phương án đã xác định, công chứng và đăng ký sang tên tài sản.
Xem thêm: Di chúc để lại nhà đất cho con nhưng con chết trước bố mẹ
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
