Bên cạnh các quyền tố tụng trực tiếp, người tham gia tố tụng hình sự còn có quyền khiếu nại, tố cáo đối với những quyết định, hành vi mà mình cho là trái pháp luật. Bài viết phân tích chi tiết cơ chế thực hiện quyền này theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Quyền khiếu nại trong tố tụng hình sự là gì?
Quyền khiếu nại trong tố tụng hình sự là quyền của cơ quan, tổ chức, cá nhân có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, được đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi đó.
2. Quyền tố cáo trong tố tụng hình sự là gì?
Quyền tố cáo là quyền của cá nhân báo cho cơ quan, người có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
3. Đối tượng có quyền khiếu nại trong tố tụng hình sự
Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, bị hại, người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự và các cá nhân, cơ quan, tổ chức khác có quyền, lợi ích liên quan đều có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng nếu cho rằng quyết định, hành vi đó xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
4. Các quyết định, hành vi tố tụng thường bị khiếu nại
Trong thực tiễn, các khiếu nại phổ biến liên quan đến quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án; quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; hành vi hỏi cung, lấy lời khai có dấu hiệu vi phạm; quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án; và các quyết định, hành vi tố tụng khác của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án.
5. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong tố tụng hình sự
Thẩm quyền giải quyết khiếu nại thuộc về Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát, Chánh án Tòa án các cấp tương ứng, tùy theo quyết định, hành vi bị khiếu nại thuộc thẩm quyền của cơ quan nào. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu, người khiếu nại có quyền khiếu nại lên cấp trên trực tiếp theo quy định.
Quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo pháp luật tố tụng hình sự
6. Thời hạn giải quyết khiếu nại
Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định thời hạn giải quyết khiếu nại cụ thể tùy theo tính chất, mức độ phức tạp của từng loại khiếu nại, thông thường trong khoảng từ 7 đến 15 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại, có thể kéo dài hơn đối với vụ việc phức tạp cần xác minh thêm.
7. Trình tự giải quyết tố cáo trong tố tụng hình sự
Người có thẩm quyền tiếp nhận tố cáo có trách nhiệm thụ lý, xác minh nội dung tố cáo, kết luận về hành vi vi phạm (nếu có) và áp dụng biện pháp xử lý tương ứng theo quy định pháp luật, đồng thời có trách nhiệm bảo vệ người tố cáo theo quy định của Luật Tố cáo.
8. Vai trò của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo
Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp của Cơ quan điều tra, Tòa án, bảo đảm việc giải quyết được thực hiện đúng pháp luật, kịp thời, đây là cơ chế giám sát quan trọng bổ sung bên cạnh quyền tự khiếu nại, tố cáo của đương sự.
9. Vai trò của luật sư trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo cho thân chủ
Luật sư có thể tư vấn, hỗ trợ soạn thảo đơn khiếu nại, tố cáo đúng quy định, đúng thẩm quyền, đồng thời đại diện hoặc đồng hành cùng thân chủ trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách hiệu quả, đúng đắn.
10. Câu hỏi thường gặp
Khiếu nại có làm dừng việc thực hiện quyết định tố tụng bị khiếu nại không?
Không đương nhiên, trừ khi cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại xét thấy cần thiết và có quyết định tạm dừng thi hành quyết định đó.
Có được vừa khiếu nại vừa tố cáo cùng một vấn đề không?
Cần xác định rõ bản chất vụ việc thuộc khiếu nại (liên quan trực tiếp quyền lợi cá nhân) hay tố cáo (phản ánh hành vi vi phạm nói chung) để lựa chọn đúng cơ chế, tránh nhầm lẫn gây khó khăn cho việc xử lý.
Khiếu nại không được giải quyết đúng hạn thì làm sao?
Có thể tiếp tục khiếu nại lên cấp có thẩm quyền cao hơn hoặc thông qua sự giám sát của Viện kiểm sát để yêu cầu giải quyết kịp thời theo đúng quy định.
Xem thêm: Quyền được suy đoán vô tội trong pháp luật hình sự Việt Nam
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
