“Nhận thừa kế xong có phải è cổ trả nợ thay người đã mất không?” là nỗi lo lắng của không ít người khi biết người thân để lại tài sản nhưng cũng có các khoản nợ chưa thanh toán. Pháp luật quy định rõ ràng nguyên tắc và giới hạn trách nhiệm này.
Nguyên tắc “hưởng di sản trong phạm vi nào, chịu nghĩa vụ trong phạm vi đó”
Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Đây là nguyên tắc cốt lõi, bảo vệ người thừa kế khỏi việc phải gánh chịu nợ nần vượt quá giá trị tài sản được thừa kế bằng chính tài sản riêng của mình.
Điều này có nghĩa: nếu người thừa kế theo di chúc nhận được tài sản trị giá 1 tỷ đồng, trong khi khoản nợ của người để lại di sản là 1,5 tỷ đồng, người thừa kế chỉ có trách nhiệm trả nợ tối đa bằng 1 tỷ đồng (giá trị tài sản đã nhận), không phải dùng tài sản riêng của mình để bù đắp phần còn thiếu 500 triệu đồng.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Thứ tự ưu tiên thanh toán từ di sản
Trước khi phân chia di sản cho những người thừa kế, Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thứ tự ưu tiên thanh toán các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế theo trình tự: chi phí hợp lý theo tập quán cho việc mai táng; tiền cấp dưỡng còn thiếu; chi phí cho việc bảo quản di sản; tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ; tiền công lao động; tiền bồi thường thiệt hại; thuế và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước; các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân; tiền phạt; các chi phí khác.
Như vậy, các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản của người đã mất cần được thanh toán trước khi tiến hành chia di sản cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Chỉ phần di sản còn lại sau khi đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ này mới được đem chia cho người thừa kế.
Trường hợp di chúc có chỉ định cụ thể người thực hiện nghĩa vụ
Người lập di chúc có quyền giao nghĩa vụ cho một hoặc một số người thừa kế cụ thể thực hiện việc trả nợ, thanh toán nghĩa vụ tài sản theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015. Trong trường hợp này, người được chỉ định có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đó, nhưng vẫn trong giới hạn phạm vi di sản mà người này được hưởng theo di chúc, trừ khi trong di chúc có quy định khác về việc người này tự nguyện chịu trách nhiệm vượt quá phần được hưởng.
Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc, ai chịu trách nhiệm trả nợ?
Nếu di chúc không chỉ định cụ thể ai chịu trách nhiệm, và có nhiều người cùng được hưởng di sản theo di chúc, nghĩa vụ trả nợ được xác định tương ứng theo tỷ lệ phần di sản mà mỗi người được hưởng. Ví dụ, nếu người con A được hưởng 60% di sản, con B được hưởng 40%, thì nghĩa vụ trả nợ (nếu có) cũng được phân chia theo tỷ lệ tương ứng 60% – 40%, mỗi người chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần di sản mình đã nhận.
Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản để tránh gánh nợ không?
Có. Nếu người thừa kế nhận thấy khoản nợ của người để lại di sản quá lớn, vượt xa giá trị tài sản, hoặc không muốn gánh vác trách nhiệm liên quan, hoàn toàn có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Việc từ chối phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản trước thời điểm phân chia di sản. Khi đã từ chối hợp lệ, người thừa kế không còn quyền lợi cũng như nghĩa vụ gì đối với phần di sản đó, bao gồm cả nghĩa vụ trả nợ tương ứng.
Quy trình xử lý nghĩa vụ trả nợ khi khai nhận di sản
Bước 1: Rà soát đầy đủ các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản của người đã mất
Người thừa kế cần chủ động tìm hiểu, xác minh các khoản nợ (vay ngân hàng, vay cá nhân, nợ thuế…) thông qua hồ sơ giấy tờ, thông báo từ chủ nợ, hoặc tra cứu tại các tổ chức tín dụng.
Bước 2: Thanh toán các nghĩa vụ theo đúng thứ tự ưu tiên
Trước khi phân chia, sử dụng một phần di sản để thanh toán đầy đủ các nghĩa vụ theo thứ tự quy định tại Điều 658.
Bước 3: Phân chia phần di sản còn lại theo di chúc
Sau khi đã hoàn tất nghĩa vụ tài sản, phần di sản còn lại được phân chia theo đúng nội dung, tỷ lệ đã định trong di chúc.
Bước 4: Cân nhắc từ chối nhận di sản nếu nợ vượt quá giá trị tài sản
Nếu xác định rõ tổng nợ vượt quá giá trị di sản, người thừa kế nên cân nhắc thực hiện thủ tục từ chối nhận di sản đúng thời hạn, đúng quy định để tránh các tranh chấp, rủi ro pháp lý về sau.
Xem thêm: Dịch vụ soạn thảo và lưu giữ di chúc bảo mật tại VN-LAW
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
