Bảo đảm tính vô tư, khách quan của người tiến hành tố tụng là yếu tố then chốt để một vụ án hình sự được giải quyết công bằng. Bài viết phân tích chi tiết các căn cứ, thủ tục thực hiện quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
1. Người tiến hành tố tụng bao gồm những ai?
Người tiến hành tố tụng bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Cán bộ điều tra; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên. Đây là những người có vai trò quyết định trực tiếp đến kết quả giải quyết vụ án.
2. Vì sao pháp luật quy định quyền thay đổi người tiến hành tố tụng?
Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc vô tư, khách quan trong tố tụng hình sự, tránh tình trạng người tiến hành tố tụng có quan hệ đặc biệt (thân thích, lợi ích) với các bên liên quan trong vụ án làm ảnh hưởng đến tính công bằng, khách quan của quá trình giải quyết vụ án.
3. Các căn cứ để yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng
3.1. Đồng thời là bị hại, đương sự hoặc người thân thích của họ
Nếu người tiến hành tố tụng đồng thời là bị hại, đương sự, hoặc là người đại diện, người thân thích của bị hại, đương sự, hoặc của bị can, bị cáo, họ phải bị thay đổi để tránh xung đột lợi ích.
3.2. Đã tham gia với tư cách khác trong cùng vụ án
Nếu người đó đã tham gia với tư cách là người bào chữa, người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật trong vụ án đó, họ không được tiếp tục tham gia với tư cách người tiến hành tố tụng.
3.3. Có căn cứ rõ ràng khác để cho rằng có thể không vô tư, khách quan
Ngoài các trường hợp cụ thể nêu trên, nếu có căn cứ rõ ràng khác để cho rằng người tiến hành tố tụng có thể không vô tư trong khi làm nhiệm vụ, đây cũng là căn cứ để đề nghị thay đổi.
4. Ai có quyền đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng?
Người bị buộc tội, người bào chữa, bị hại, đương sự và người đại diện của họ đều có quyền đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nếu có căn cứ theo quy định pháp luật.
5. Thủ tục thực hiện quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng
Người có quyền đề nghị làm văn bản (hoặc trình bày trực tiếp và được lập biên bản) nêu rõ căn cứ, lý do đề nghị thay đổi, gửi đến cơ quan có thẩm quyền quản lý người tiến hành tố tụng bị đề nghị thay đổi. Cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định về việc thay đổi theo quy định pháp luật.
Quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo pháp luật tố tụng hình sự
6. Thẩm quyền quyết định việc thay đổi người tiến hành tố tụng
Tùy vào từng chức danh cụ thể (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm), thẩm quyền quyết định việc thay đổi thuộc về Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát, Chánh án Tòa án hoặc Hội đồng xét xử tùy theo giai đoạn tố tụng và quy định cụ thể của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
7. Thời điểm thực hiện quyền yêu cầu thay đổi
Quyền này có thể được thực hiện ở bất kỳ giai đoạn nào của quá trình tố tụng, ngay khi phát hiện căn cứ cho rằng người tiến hành tố tụng có thể không vô tư, khách quan, kể cả trước hoặc trong quá trình diễn ra phiên tòa xét xử.
8. Hậu quả khi yêu cầu thay đổi được chấp nhận
Nếu yêu cầu thay đổi được chấp nhận, người tiến hành tố tụng bị thay đổi sẽ không tiếp tục tham gia giải quyết vụ án, cơ quan có thẩm quyền sẽ phân công người khác thay thế để bảo đảm tính liên tục, khách quan của quá trình tố tụng.
9. Vai trò của luật sư trong việc thực hiện quyền này cho thân chủ
Luật sư có thể tư vấn, đánh giá xem có căn cứ hợp lý để đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng hay không, hỗ trợ soạn thảo văn bản đề nghị đầy đủ, thuyết phục, và theo dõi, đôn đốc việc giải quyết đề nghị này nhằm bảo đảm quyền lợi của thân chủ được xem xét công bằng.
10. Câu hỏi thường gặp
Có thể yêu cầu thay đổi cả Hội đồng xét xử không?
Có, nếu có căn cứ áp dụng đối với từng thành viên cụ thể của Hội đồng xét xử (Thẩm phán, Hội thẩm) theo quy định pháp luật.
Yêu cầu thay đổi bị từ chối thì có thể khiếu nại không?
Có, nếu không đồng ý với quyết định từ chối, người đề nghị có quyền khiếu nại theo quy định pháp luật về khiếu nại trong tố tụng hình sự.
Nghi ngờ không đủ căn cứ rõ ràng có được chấp nhận yêu cầu không?
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét dựa trên chứng cứ, căn cứ cụ thể được đưa ra, nghi ngờ mơ hồ không có căn cứ rõ ràng thường khó được chấp nhận.
Xem thêm: Bảo vệ quyền lợi của người bị hại trong vụ án hình sự
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
