Khi một người biệt tích lâu ngày, người thân phải yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó đã chết (không chỉ dừng ở tuyên bố mất tích) thì mới phát sinh việc mở thừa kế; quyết định của Tòa án tuyên bố chết xác định thời điểm được coi là ngày chết, đây chính là thời điểm mở thừa kế để tính toán hàng thừa kế, thời hiệu và các quyền, nghĩa vụ khác liên quan đến di sản.
PHÂN BIỆT “TUYÊN BỐ MẤT TÍCH” VÀ “TUYÊN BỐ CHẾT”
Bộ luật Dân sự 2015 quy định hai chế định riêng biệt.
Tuyên bố mất tích áp dụng khi một người biệt tích 2 năm liền trở lên, đã áp dụng đầy đủ biện pháp thông báo, tìm kiếm mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống hay đã chết; hậu quả pháp lý của tuyên bố mất tích chủ yếu là quản lý tài sản của người đó (giao cho người quản lý), chưa làm phát sinh việc mở thừa kế.
Tuyên bố chết là bước tiếp theo, áp dụng khi đã có quyết định tuyên bố mất tích mà sau 3 năm kể từ ngày quyết định đó có hiệu lực vẫn không có tin tức xác thực là còn sống (hoặc các trường hợp khác theo luật định như biệt tích trong chiến tranh, thiên tai, tai nạn với thời hạn ngắn hơn); khi có quyết định tuyên bố chết có hiệu lực, quan hệ nhân thân và tài sản của người đó được giải quyết như người đã chết, trong đó có việc mở thừa kế.
THỦ TỤC YÊU CẦU TÒA ÁN TUYÊN BỐ MỘT NGƯỜI ĐÃ CHẾT
Người có quyền, lợi ích liên quan (vợ/chồng, con, cha mẹ, người thừa kế…) nộp đơn yêu cầu Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người bị yêu cầu tuyên bố chết cư trú cuối cùng, kèm theo tài liệu chứng minh người đó đã biệt tích trong thời hạn luật định và đã thực hiện các biện pháp thông báo tìm kiếm theo quy định (thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, qua chính quyền địa phương…). Tòa án ra quyết định tuyên bố chết, trong đó xác định rõ ngày được coi là ngày chết theo các căn cứ luật định (thường là ngày quyết định tuyên bố chết có hiệu lực, hoặc ngày xảy ra sự kiện nếu biệt tích do tai nạn, thiên tai xác định được thời điểm).
Thủ tục nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài chi tiết từ A-Z
THỜI ĐIỂM MỞ THỪA KẾ ĐƯỢC XÁC ĐỊNH THEO NGÀY GHI TRONG QUYẾT ĐỊNH TUYÊN BỐ CHẾT
Sau khi có quyết định tuyên bố chết có hiệu lực pháp luật, ngày được xác định là ngày chết trong quyết định đó chính là thời điểm mở thừa kế. Từ thời điểm này, di sản của người bị tuyên bố chết được xác định, hàng thừa kế được tính toán theo quan hệ tại thời điểm đó, và thời hiệu thừa kế (30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản) bắt đầu được tính.
TRƯỜNG HỢP NGƯỜI BỊ TUYÊN BỐ CHẾT TRỞ VỀ SAU KHI ĐÃ CHIA DI SẢN
Nếu người bị tuyên bố chết trở về hoặc có tin tức xác thực là còn sống, người đó (hoặc người có quyền, lợi ích liên quan) có quyền yêu cầu Tòa án hủy bỏ quyết định tuyên bố chết. Về quan hệ tài sản, người này có quyền yêu cầu những người đã nhận tài sản thừa kế hoàn trả lại tài sản còn tồn tại; nếu người thừa kế đã bán, chuyển nhượng tài sản một cách ngay tình (không biết và không buộc phải biết về việc người để lại di sản còn sống), việc xử lý sẽ theo quy định về giao dịch dân sự vô hiệu và bảo vệ người thứ ba ngay tình, phức tạp hơn nhiều so với trường hợp tài sản còn nguyên vẹn.
TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Một người chồng đi biển đánh cá gặp bão và mất tích đã hơn 5 năm, gia đình đã thông báo tìm kiếm nhiều lần nhưng không có tin tức. Người vợ và các con làm đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố người chồng đã chết. Sau khi có quyết định của Tòa án xác định ngày xảy ra bão là ngày chết, gia đình mới đủ căn cứ pháp lý để làm thủ tục khai nhận di sản đối với tài sản chung của vợ chồng và tài sản riêng của người chồng.
LƯU Ý QUAN TRỌNG
- Không được tự ý coi một người “đã chết” và tiến hành chia di sản chỉ dựa trên việc người đó biệt tích lâu ngày mà chưa có quyết định của Tòa án, văn bản khai nhận di sản trong trường hợp này sẽ không có giá trị pháp lý.
- Cần thực hiện đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định trước khi nộp đơn yêu cầu tuyên bố mất tích/tuyên bố chết, vì đây là điều kiện bắt buộc để Tòa án thụ lý.
- Gia đình cần lưu giữ đầy đủ giấy tờ, bằng chứng về việc biệt tích (biên bản trình báo công an, thông báo tìm kiếm…) để làm căn cứ cho yêu cầu tại Tòa án.
- Nếu về sau có rủi ro người bị tuyên bố chết trở về, nên cân nhắc kỹ trước khi chuyển nhượng, bán tài sản thừa kế cho bên thứ ba để hạn chế phức tạp pháp lý phát sinh.
LUẬT SƯ TƯ VẤN THỦ TỤC TUYÊN BỐ CHẾT VÀ MỞ THỪA KẾ
Luật sư tư vấn di chúc và thừa kế có thể hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ yêu cầu tuyên bố mất tích, tuyên bố chết, đại diện tham gia thủ tục tại Tòa án, và tư vấn phương án khai nhận di sản sau khi có quyết định của Tòa án có hiệu lực.
Xem thêm: Quy định thừa kế của người thuộc cộng đồng LGBT theo luật Việt Nam
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
