Bên cạnh tội nhận hối lộ (áp dụng đối với người có chức vụ, quyền hạn), tội đưa hối lộ là tội danh áp dụng đối với người thực hiện hành vi đưa tiền, tài sản hoặc lợi ích khác cho người có chức vụ, quyền hạn để đạt được mục đích của mình. Đây là hai mặt của cùng một hành vi tham nhũng, nhưng có chủ thể, dấu hiệu pháp lý riêng biệt. Bài viết này phân tích chi tiết quy định về tội đưa hối lộ theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015.
1. Khái niệm hành vi đưa hối lộ
Theo Điều 364 BLHS 2015, đưa hối lộ là hành vi trực tiếp hay qua trung gian đã đưa hoặc sẽ đưa cho người có chức vụ, quyền hạn hoặc người khác hoặc tổ chức khác bất kỳ lợi ích nào (tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác trị giá từ mức nhất định trở lên, hoặc lợi ích phi vật chất) để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.
2. Dấu hiệu pháp lý cấu thành tội phạm
2.1. Chủ thể
Chủ thể của tội đưa hối lộ có thể là bất kỳ cá nhân nào (không đòi hỏi phải có chức vụ, quyền hạn, khác với tội nhận hối lộ chỉ áp dụng đối với người có chức vụ, quyền hạn), thực hiện hành vi đưa lợi ích cho người có chức vụ, quyền hạn.
2.2. Mặt khách quan
Hành vi khách quan là đưa (trực tiếp hoặc qua trung gian) tiền, tài sản hoặc lợi ích khác cho người có chức vụ, quyền hạn, với mục đích để người đó làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ. Đáng lưu ý, tội phạm có thể được coi là hoàn thành ngay cả khi việc đưa hối lộ chưa thực hiện được (mới chỉ có ý định, đề nghị đưa hối lộ nhưng chưa đưa thành công, ví dụ bị từ chối hoặc bị phát hiện, ngăn chặn trước khi hoàn tất), theo quy định “đã đưa hoặc sẽ đưa” thể hiện phạm vi hành vi khách quan khá rộng, bao gồm cả trường hợp mới chỉ hứa hẹn, đề nghị đưa hối lộ.
2.3. Mặt chủ quan
Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý, có mục đích cụ thể là để người có chức vụ, quyền hạn làm hoặc không làm một việc có lợi cho mình hoặc theo yêu cầu của mình.
3. Khung hình phạt
Điều 364 BLHS 2015 quy định các khung hình phạt tăng dần theo giá trị của lợi ích đưa hối lộ và các tình tiết định khung tăng nặng khác (có tổ chức, dùng thủ đoạn xảo quyệt, dùng tài sản của Nhà nước để hối lộ, phạm tội 02 lần trở lên, của hối lộ có giá trị đặc biệt lớn…). Hình phạt chính có thể bao gồm phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn (khung cao nhất có thể lên đến nhiều năm tù), tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi.
4. Hình phạt bổ sung
Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
5. Trường hợp miễn trách nhiệm hình sự đặc biệt
Điểm đặc biệt quan trọng của tội đưa hối lộ là quy định về miễn trách nhiệm hình sự tại khoản 7 Điều 364 BLHS: người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác thì được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ. Người đưa hối lộ tuy không bị ép buộc nhưng đã chủ động khai báo trước khi bị phát giác thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả lại một phần hoặc toàn bộ của đã dùng để đưa hối lộ.
Quy định này thể hiện chính sách khoan hồng đặc biệt, khuyến khích người đưa hối lộ (đặc biệt là người bị ép buộc phải đưa hối lộ để được giải quyết công việc hợp pháp của mình) chủ động tố giác hành vi tham nhũng, góp phần vào công tác phát hiện, đấu tranh phòng, chống tham nhũng.
Tội phạm kinh tế, chức vụ, tham nhũng: Quy định pháp luật và mức xử phạt
6. Phân biệt trường hợp “bị ép buộc” và “không bị ép buộc” khi đưa hối lộ
Việc phân biệt hai trường hợp này có ý nghĩa quan trọng đến hậu quả pháp lý:
- Bị ép buộc đưa hối lộ: Người đưa hối lộ chỉ vì bị người có chức vụ, quyền hạn gây áp lực, đòi hỏi (ví dụ: từ chối giải quyết công việc hợp pháp nếu không đưa “phong bì”), không có ý định chủ động đưa hối lộ nếu không bị đòi hỏi. Nếu chủ động khai báo trước khi bị phát giác, được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ tài sản đã đưa.
- Không bị ép buộc: Người đưa hối lộ chủ động đưa tiền, tài sản để đạt được lợi ích không chính đáng (ví dụ: chủ động hối lộ để được ưu tiên trong đấu thầu, để bỏ qua vi phạm của mình). Trường hợp này dù chủ động khai báo trước khi bị phát giác cũng chỉ có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự (không đương nhiên như trường hợp bị ép buộc), và chỉ được trả lại một phần hoặc toàn bộ tài sản tùy trường hợp.
7. Vai trò của luật sư trong việc bào chữa hoặc tư vấn về tội đưa hối lộ
Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc: phân tích tình huống cụ thể để xác định có thuộc trường hợp “bị ép buộc” hay “không bị ép buộc”, yếu tố quyết định đến khả năng được miễn trách nhiệm hình sự; tư vấn kịp thời về tầm quan trọng của việc chủ động khai báo trước khi bị phát giác để được hưởng chính sách khoan hồng; hỗ trợ thu thập, trình bày chứng cứ chứng minh yếu tố bị ép buộc (nếu có); trong trường hợp không đủ điều kiện miễn trách nhiệm hình sự, tập trung vào các tình tiết giảm nhẹ khác (thành khẩn khai báo, hợp tác điều tra, khắc phục hậu quả).
8. Lưu ý dành cho người dân, doanh nghiệp
Trong hoạt động kinh doanh, giao dịch hành chính hằng ngày, người dân, doanh nghiệp cần hết sức thận trọng, tránh thực hiện các hành vi có thể bị coi là đưa hối lộ (như đưa “phong bì”, quà tặng có giá trị lớn cho cán bộ, công chức nhằm đạt được lợi ích không chính đáng, đẩy nhanh thủ tục trái quy định). Nếu bị đòi hỏi, ép buộc phải đưa hối lộ để được giải quyết công việc hợp pháp, người dân, doanh nghiệp nên cân nhắc việc tố giác hành vi này đến cơ quan chức năng có thẩm quyền, vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình (có thể được xem xét không có tội, được trả lại tài sản), vừa góp phần vào công tác phòng, chống tham nhũng.
9. Kết luận
Tội đưa hối lộ theo Điều 364 BLHS là tội danh quan trọng trong nhóm tội phạm về chức vụ, tham nhũng, áp dụng đối với hành vi đưa tiền, tài sản, lợi ích khác cho người có chức vụ, quyền hạn để đạt được mục đích cá nhân. Điểm đặc biệt quan trọng là chính sách khoan hồng dành cho người bị ép buộc hoặc chủ động khai báo trước khi bị phát giác, có thể được miễn trách nhiệm hình sự và trả lại tài sản. Nếu bạn đang gặp phải tình huống liên quan đến vấn đề này, hãy liên hệ ngay luật sư có kinh nghiệm để được tư vấn kịp thời, chính xác về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.
Xem thêm: Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
