Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, các hành vi thao túng, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm mất tính minh bạch của thị trường ngày càng được pháp luật quan tâm xử lý nghiêm khắc. Tội thao túng thị trường chứng khoán được quy định tại Điều 211 Bộ luật Hình sự 2015, là một trong những tội danh quan trọng trong nhóm tội phạm kinh tế. Bài viết này phân tích chi tiết quy định về tội danh này.
1. Khái niệm thao túng thị trường chứng khoán
Thao túng thị trường chứng khoán là hành vi sử dụng một hoặc kết hợp nhiều biện pháp giao dịch chứng khoán hoặc các biện pháp khác nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo, tác động đến giá chứng khoán, hoặc dùng thủ đoạn gian dối, các biện pháp gian lận khác để thao túng giá chứng khoán, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư.
2. Các dạng hành vi thao túng thị trường chứng khoán phổ biến
Theo quy định của pháp luật chứng khoán và hướng dẫn áp dụng, các hành vi thao túng thị trường chứng khoán thường bao gồm: sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng để liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo; đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua, bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo; liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó; giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán; đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán đó; sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán.
3. Dấu hiệu pháp lý cấu thành tội phạm
3.1. Mặt khách quan
Hành vi khách quan là thực hiện một trong các dạng hành vi thao túng thị trường chứng khoán nêu trên, gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ mức nhất định trở lên hoặc thu lợi bất chính từ mức nhất định trở lên theo quy định (mức cụ thể được quy định trong điều luật, là yếu tố định tội quan trọng, nếu chưa đạt mức này, hành vi có thể chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về chứng khoán, chưa đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự).
3.2. Mặt chủ quan
Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý, nhận thức rõ hành vi của mình có tính chất thao túng, gây ảnh hưởng đến giá chứng khoán nhưng vẫn thực hiện nhằm thu lợi bất chính.
4. Khung hình phạt
Điều 211 BLHS 2015 quy định các khung hình phạt tăng dần theo mức độ thu lợi bất chính hoặc thiệt hại gây ra, cùng với các tình tiết định khung tăng nặng khác (có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại ở mức đặc biệt lớn…). Hình phạt chính có thể bao gồm phạt tiền hoặc phạt tù có thời hạn, tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi. Hình phạt bổ sung có thể bao gồm phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.
5. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Đáng chú ý, tội thao túng thị trường chứng khoán là một trong những tội danh mà pháp nhân thương mại cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 76 BLHS (như đã phân tích ở bài viết trước), trong trường hợp hành vi thao túng thị trường chứng khoán được thực hiện nhân danh, vì lợi ích của một công ty chứng khoán, quỹ đầu tư hoặc tổ chức kinh tế khác, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của tổ chức đó.
Tội phạm kinh tế, chức vụ, tham nhũng: Quy định pháp luật và mức xử phạt
6. Phân biệt thao túng thị trường chứng khoán với các hành vi vi phạm hành chính về chứng khoán
Không phải mọi hành vi vi phạm quy định về giao dịch chứng khoán đều cấu thành tội phạm hình sự. Pháp luật về chứng khoán quy định nhiều hành vi vi phạm hành chính khác (công bố thông tin sai lệch, giao dịch không đúng quy định, vi phạm về báo cáo, công bố thông tin…) chỉ bị xử phạt hành chính nếu chưa đạt mức độ nghiêm trọng, chưa gây thiệt hại hoặc thu lợi bất chính đạt ngưỡng theo quy định của BLHS. Ranh giới giữa hai loại xử lý này phụ thuộc chủ yếu vào mức độ thiệt hại, thu lợi bất chính cụ thể.
7. Vai trò của luật sư trong việc bào chữa tội thao túng thị trường chứng khoán
Do tính chất kỹ thuật cao, liên quan chặt chẽ đến các quy định chuyên ngành về chứng khoán, việc bào chữa cho tội danh này đòi hỏi luật sư có hiểu biết sâu về thị trường chứng khoán, các quy định pháp luật chuyên ngành liên quan. Luật sư cần tập trung vào: phân tích tính chính xác của kết quả điều tra, giám định về việc xác định hành vi có thực sự cấu thành thao túng thị trường hay chỉ là giao dịch thông thường; kiểm tra tính chính xác của việc tính toán mức thu lợi bất chính hoặc thiệt hại gây ra (yếu tố quyết định việc có đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự hay chỉ xử phạt hành chính); xác định vai trò cụ thể trong trường hợp có nhiều cá nhân, tổ chức tham gia vào hành vi thao túng.
8. Ý nghĩa của việc xử lý nghiêm khắc hành vi thao túng thị trường chứng khoán
Việc pháp luật hình sự hóa và xử lý nghiêm khắc hành vi thao túng thị trường chứng khoán có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển lành mạnh, bền vững của thị trường vốn: bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ bị tổn thương trước các hành vi thao túng giá; bảo đảm tính minh bạch, công bằng của thị trường chứng khoán, yếu tố cốt lõi để thu hút dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước; góp phần xây dựng niềm tin của công chúng vào thị trường vốn như một kênh huy động, đầu tư vốn hiệu quả cho nền kinh tế.
9. Kết luận
Tội thao túng thị trường chứng khoán theo Điều 211 BLHS là tội danh quan trọng trong nhóm tội phạm kinh tế, áp dụng đối với các hành vi tạo cung, cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán nhằm thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư, có thể áp dụng cả đối với cá nhân và pháp nhân thương mại. Việc xác định chính xác mức độ thu lợi bất chính, thiệt hại gây ra có ý nghĩa quyết định đến việc có đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự hay chỉ xử phạt hành chính. Nếu bạn hoặc doanh nghiệp của bạn đang liên quan đến một vụ việc về tội danh này, hãy liên hệ ngay luật sư có kinh nghiệm chuyên sâu về lĩnh vực chứng khoán, tài chính để được tư vấn, bảo vệ quyền lợi kịp thời.
Xem thêm: Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo luật hiện hành
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
