Một trong những giá trị cốt lõi của việc lập di chúc là quyền tự do định đoạt tài sản theo đúng ý nguyện cá nhân. Tuy nhiên, để quyền này thực sự phát huy hiệu quả, nội dung chỉ định người thừa kế và phân chia tài sản cần được thể hiện rõ ràng, chặt chẽ về mặt pháp lý.
Quyền của người lập di chúc theo pháp luật
Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người lập di chúc có các quyền sau: chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế; phân định phần di sản cho từng người thừa kế; dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng; giao nghĩa vụ cho người thừa kế; chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản. Đây là những quyền tự do định đoạt rất rộng, cho phép người lập di chúc chủ động thiết kế phương án phân chia tài sản theo đúng ý nguyện của mình, không bị giới hạn trong phạm vi những người thân thích như thừa kế theo pháp luật.
Cách chỉ định người thừa kế rõ ràng, tránh nhầm lẫn
Khi chỉ định người thừa kế, cần nêu đầy đủ thông tin định danh để tránh nhầm lẫn, tranh chấp về sau: họ tên đầy đủ, ngày tháng năm sinh, số căn cước công dân, mối quan hệ với người lập di chúc (nếu là người thân) hoặc thông tin liên hệ rõ ràng (nếu là người ngoài, tổ chức). Đối với tổ chức, cơ quan được chỉ định hưởng di sản, cần nêu rõ tên đầy đủ, mã số thuế hoặc mã số đăng ký (nếu có), địa chỉ trụ sở để đảm bảo có thể xác định chính xác khi mở thừa kế.
Cách phân định phần di sản cho từng người
Người lập di chúc có thể lựa chọn nhiều cách phân định khác nhau: chia theo tỷ lệ phần trăm (ví dụ con trai 60%, con gái 40%); chia theo tài sản cụ thể (ví dụ căn nhà A cho con trai, mảnh đất B cho con gái); hoặc kết hợp cả hai cách (một số tài sản chỉ định cụ thể, phần còn lại chia theo tỷlệ). Dù áp dụng cách nào, nội dung cần được diễn đạt rõ ràng, không mập mờ, đặc biệt khi có nhiều loại tài sản với giá trị chênh lệch lớn, để tránh việc các bên hiểu sai, dẫn đến tranh chấp phải nhờ đến sự giải thích của Tòa án theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015.
Quyền truất quyền hưởng di sản của một người thừa kế cụ thể
Người lập di chúc hoàn toàn có quyền loại một hoặc một số người thừa kế theo pháp luật ra khỏi diện được hưởng di sản của mình, mà không cần nêu lý do hay chứng minh hành vi vi phạm gì. Tuy nhiên cần lưu ý, quyền này vẫn bị giới hạn bởi quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc tại Điều 644 nếu người bị truất quyền thuộc nhóm con chưa thành niên, con thành niên không có khả năng lao động, cha, mẹ, vợ hoặc chồng, họ vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, trừ khi họ thuộc trường hợp mất quyền hưởng di sản theo Điều 621.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Dành một phần tài sản để di tặng hoặc thờ cúng
Người lập di chúc có thể dành một phần di sản để di tặng cho cá nhân, tổ chức mà không cần đó là người thừa kế (ví dụ tặng cho một người bạn thân, một tổ chức từ thiện); hoặc dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng, phần tài sản này không được chia thừa kế mà giao cho người được chỉ định quản lý, sử dụng đúng mục đích thờ cúng theo di nguyện. Nếu tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.
Giao nghĩa vụ cho người thừa kế
Người lập di chúc có thể giao cho người thừa kế thực hiện một số nghĩa vụ nhất định, ví dụ: chăm sóc, phụng dưỡng một người thân khác; trả một khoản nợ cụ thể; thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với bên thứ ba. Người thừa kế có nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Chỉ định người quản lý di sản, người phân chia di sản
Để đảm bảo quá trình thực hiện di chúc diễn ra suôn sẻ, người lập di chúc có thể chủ động chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản trong thời gian chưa phân chia, hoặc người đứng ra thực hiện việc phân chia di sản theo đúng nội dung di chúc. Việc chỉ định rõ ràng những vai trò này giúp tránh tình trạng các đồng thừa kế tranh giành quyền quản lý, phân chia tài sản sau khi người lập di chúc qua đời.
Những lưu ý quan trọng để tránh tranh chấp
VN-LAW khuyến nghị khi soạn thảo nội dung chỉ định người thừa kế, phân chia tài sản, cần: mô tả tài sản chính xác, đầy đủ thông tin định danh; xác định rõ tài sản là tài sản riêng hay phần thuộc sở hữu hợp pháp trong khối tài sản chung; có phương án dự phòng nếu người thừa kế được chỉ định chết trước hoặc từ chối nhận di sản; và đặc biệt cần rà soát để không vi phạm quyền của người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
Xử lý trường hợp người thừa kế được chỉ định từ chối nhận di sản
Người lập di chúc nên cân nhắc bổ sung phương án dự phòng cho trường hợp người thừa kế được chỉ định từ chối nhận di sản hoặc chết trước mình. Nếu di chúc không có điều khoản dự phòng, phần di sản dành cho người từ chối hoặc đã chết trước sẽ được xử lý theo pháp luật (chia cho những người thuộc hàng thừa kế theo pháp luật), có thể không đúng với mong muốn ban đầu của người lập di chúc. Để tránh tình huống này, có thể ghi rõ trong di chúc: “Trường hợp người được chỉ định từ chối nhận hoặc chết trước tôi, phần di sản này sẽ chuyển cho…” nhằm đảm bảo ý chí được thực hiện trọn vẹn trong mọi tình huống.
Có thể chỉ định nhiều người cùng hưởng một tài sản không thể chia tách không?
Đối với những tài sản có tính chất không thể chia tách vật lý (ví dụ một căn hộ nhỏ, một chiếc xe), người lập di chúc có thể chỉ định nhiều người cùng hưởng theo tỷ lệ phần trăm sở hữu chung, hoặc chỉ định rõ một người được sở hữu tài sản kèm theo nghĩa vụ thanh toán giá trị tương ứng cho những người thừa kế khác (theo thỏa thuận hoặc định giá độc lập). Việc thể hiện rõ phương án xử lý ngay trong di chúc giúp tránh tình trạng các đồng thừa kế phải tự thỏa thuận, dễ phát sinh mâu thuẫn sau khi người lập di chúc qua đời.
Vai trò của việc tư vấn pháp lý trước khi soạn thảo nội dung phức tạp
Đối với các gia đình có cấu trúc tài sản phức tạp (nhiều loại tài sản, nhiều người thừa kế với hoàn cảnh khác nhau, có con riêng, con nuôi, tài sản kinh doanh), VN-LAW khuyến nghị nên tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn lên ý tưởng, trước khi soạn thảo nội dung chi tiết. Luật sư có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn (như xung đột với quyền của người thừa kế không phụ thuộc di chúc, tài sản chưa rõ ràng về sở hữu chung/riêng) để tư vấn phương án điều chỉnh phù hợp trước khi di chúc được lập chính thức, tránh phải sửa đổi nhiều lần hoặc phát sinh tranh chấp không đáng có sau này.
Xem thêm: Phần di sản không được định đoạt trong di chúc xử lý ra sao?
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
