Khi một người thân đang điều trị bệnh nặng tại bệnh viện, việc lập di chúc trở thành một nhu cầu cấp thiết nhưng cũng đầy nhạy cảm. Làm sao để đảm bảo di chúc được lập trong hoàn cảnh này vẫn có đầy đủ giá trị pháp lý, không bị tranh chấp sau này?
Các phương án lập di chúc hợp pháp tại bệnh viện
Người đang điều trị tại bệnh viện, tùy theo tình trạng sức khỏe và khả năng nhận thức, có thể lựa chọn một trong các phương án sau để lập di chúc hợp pháp:
Phương án 1: Mời công chứng viên đến tận bệnh viện: Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014, việc công chứng có thể được thực hiện ngoài trụ sở tổ chức hành nghề công chứng đối với người già yếu, không thể đi lại được hoặc có lý do chính đáng khác. Người đang điều trị bệnh nặng tại bệnh viện hoàn toàn thuộc diện được áp dụng ngoại lệ này.
Phương án 2: Di chúc có giá trị như di chúc được công chứng, chứng thực theo Điều 638: Áp dụng cho người đang điều trị tại bệnh viện, cơ sở chữa bệnh khác, di chúc có xác nhận của người phụ trách bệnh viện, cơ sở đó thì có giá trị như đã được công chứng, chứng thực. Đây là phương án đặc biệt thuận lợi khi không thể liên hệ kịp tổ chức công chứng.
Phương án 3: Di chúc miệng: Chỉ áp dụng trong trường hợp tính mạng bị đe dọa và không kịp lập di chúc bằng văn bản, cần có ít nhất hai người làm chứng và tuân thủ đầy đủ trình tự về ghi chép, chứng thực trong thời hạn 5 ngày làm việc theo Điều 630 khoản 5.
Điều kiện tiên quyết: người bệnh phải minh mẫn, sáng suốt
Dù áp dụng phương án nào, điều kiện tiên quyết không thể thiếu là người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc theo Điều 625, 630 Bộ luật Dân sự 2015. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý đối với người đang điều trị bệnh nặng, vì tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận thức (do đau đớn, thuốc giảm đau, thuốc an thần, hoặc chính bệnh lý gây suy giảm nhận thức). VN-LAW khuyến nghị nên có xác nhận của bác sĩ điều trị về tình trạng tỉnh táo, khả năng nhận thức của người bệnh ngay tại thời điểm lập di chúc, để làm căn cứ vững chắc phòng ngừa tranh chấp sau này.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Quy trình mời công chứng viên đến bệnh viện
Bước 1: Liên hệ tổ chức hành nghề công chứng
Gia đình liên hệ trước, trình bày rõ tình trạng bệnh nhân, lý do cần công chứng ngoài trụ sở, cung cấp thông tin về khoa, phòng bệnh, thời gian mong muốn thực hiện.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ
Gồm căn cước công dân của người lập di chúc, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản, và nên chuẩn bị sẵn giấy xác nhận tình trạng sức khỏe, khả năng nhận thức từ bác sĩ điều trị.
Bước 3: Công chứng viên đến bệnh viện thực hiện thủ tục
Công chứng viên trực tiếp trao đổi với người bệnh (nên có không gian riêng tư, hạn chế sự có mặt của những người có quyền lợi liên quan trong lúc trao đổi xác minh ý chí), ghi nhận nội dung, đọc lại để xác nhận, sau đó người bệnh ký hoặc điểm chỉ.
Bước 4: Hoàn tất công chứng
Công chứng viên ký, đóng dấu, vào sổ công chứng, cấp bản chính di chúc cho gia đình hoặc lưu giữ theo yêu cầu.
Quy trình áp dụng hình thức có xác nhận của bệnh viện (Điều 638)
Trong trường hợp không kịp mời công chứng viên hoặc bệnh viện ở xa các tổ chức công chứng, có thể áp dụng phương án di chúc có xác nhận của người phụ trách bệnh viện. Quy trình thực hiện: người bệnh (hoặc nhờ người khác viết hộ nếu cần, kèm người làm chứng theo đúng quy định) thể hiện nội dung di chúc bằng văn bản; liên hệ với người phụ trách khoa/phòng hoặc lãnh đạo bệnh viện để xin xác nhận; người phụ trách bệnh viện xác nhận vào văn bản, thể hiện rõ đã chứng kiến hoặc có căn cứ xác nhận tình trạng của người lập di chúc tại thời điểm đó. Di chúc này có giá trị tương đương di chúc đã được công chứng, chứng thực.
Những lưu ý đặc biệt quan trọng khi lập di chúc tại bệnh viện
Về thời điểm thực hiện: Nên thực hiện càng sớm càng tốt khi người bệnh còn tỉnh táo, minh mẫn, tránh chờ đến giai đoạn nguy kịch mới thực hiện, vì lúc đó khả năng nhận thức có thể đã suy giảm nghiêm trọng, dễ bị tranh chấp về sau.
Về không gian thực hiện: Nên đảm bảo không gian đủ riêng tư, tránh sự có mặt của quá nhiều người, đặc biệt là những người có quyền lợi trực tiếp liên quan đến nội dung di chúc, trong suốt quá trình công chứng viên hoặc người có thẩm quyền trao đổi, xác minh ý chí với người bệnh.
Về hồ sơ y tế bổ sung: Nên chủ động xin giấy xác nhận của bác sĩ điều trị về tình trạng tỉnh táo tại thời điểm lập di chúc, đây là chứng cứ quan trọng để bảo vệ tính hợp pháp của di chúc khi có tranh chấp sau này.
Về việc ghi âm, ghi hình (nếu được phép và người bệnh đồng ý): Trong một số trường hợp đặc biệt nhạy cảm, gia đình có thể cân nhắc ghi âm hoặc ghi hình lại quá trình lập di chúc (với sự đồng ý của người bệnh và công chứng viên) như một biện pháp bổ sung chứng cứ, tuy đây không phải là yêu cầu bắt buộc theo pháp luật.
Xử lý khi bệnh viện từ chối xác nhận hoặc không hợp tác
Trong một số trường hợp, bệnh viện có thể từ chối xác nhận nếu không có quy trình nội bộ rõ ràng cho việc này, hoặc lo ngại trách nhiệm pháp lý. Trong tình huống này, gia đình nên ưu tiên phương án mời công chứng viên đến tận nơi (Phương án 1), vì đây là quyền được pháp luật quy định rõ ràng, minh bạch hơn, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm chuyên môn để thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Nếu người bệnh đang thở máy, không thể nói được thì có thể lập di chúc không?
Trường hợp này rất phức tạp, cần đánh giá kỹ khả năng giao tiếp bằng hình thức khác (viết, ra hiệu) và mức độ tỉnh táo thực sự. Nếu người bệnh hoàn toàn không thể giao tiếp, biểu đạt ý chí rõ ràng, việc lập di chúc trong tình trạng này gần như không khả thi và có nguy cơ bị tuyên vô hiệu cao nếu cố thực hiện.
Di chúc lập tại bệnh viện có cần công chứng lại sau khi bệnh nhân xuất viện không?
Không bắt buộc nếu di chúc đã được lập hợp pháp theo một trong các hình thức nêu trên. Tuy nhiên, nếu người bệnh hồi phục hoàn toàn và muốn điều chỉnh lại nội dung, hoàn toàn có quyền sửa đổi, bổ sung theo quy định chung.
Xem thêm: Quyền nghĩa vụ của người thừa kế theo di chúc đối với khoản nợ
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
