Khi người lập di chúc không thể trực tiếp đến Văn phòng công chứng do sức khỏe yếu, cao tuổi hoặc đang điều trị bệnh, pháp luật cho phép công chứng viên đến tận nơi để thực hiện thủ tục. Vậy chi phí cho dịch vụ này được tính như thế nào?
Khi nào được công chứng di chúc tại nhà?
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014, việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng, trừ trường hợp người yêu cầu công chứng là người già yếu, không thể đi lại được, người đang bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù hoặc có lý do chính đáng khác không thể đến trụ sở tổ chức hành nghề công chứng. Đây là căn cứ pháp lý cho phép công chứng viên đến tận nhà, bệnh viện hoặc nơi cư trú của người lập di chúc để thực hiện công chứng.
Trong lĩnh vực thừa kế, công chứng di chúc tại nhà thường được áp dụng cho người cao tuổi sức khỏe yếu, người đang điều trị bệnh nặng tại bệnh viện hoặc tại nhà, hoặc người khuyết tật không thể di chuyển.
Cấu thành chi phí công chứng di chúc tại nhà
Chi phí công chứng di chúc tại nhà thường bao gồm ba khoản chính:
Phí công chứng di chúc: Đây là mức phí cố định theo quy định của pháp luật (Thông tư của Bộ Tài chính về mức thu phí công chứng), không tính theo giá trị tài sản, áp dụng chung cho cả việc công chứng tại trụ sở lẫn tại nhà.
Thù lao công chứng: Bao gồm chi phí soạn thảo di chúc theo yêu cầu (nếu khách hàng chưa tự chuẩn bị nội dung), phí này do tổ chức hành nghề công chứng và khách hàng thỏa thuận nhưng không được vượt quá mức trần do UBND cấp tỉnh quy định.
Chi phí đi lại, công tác phí của công chứng viên: Đây là khoản phát sinh riêng cho việc công chứng ngoài trụ sở, do tổ chức hành nghề công chứng và khách hàng tự thỏa thuận dựa trên khoảng cách di chuyển, thời gian thực hiện, có thể bao gồm cả chi phí cho người làm chứng đi cùng (nếu công chứng viên yêu cầu) trong một số trường hợp đặc biệt.
Tổng chi phí công chứng di chúc tại nhà vì vậy thường cao hơn so với công chứng tại trụ sở do phát sinh thêm chi phí đi lại và thời gian của công chứng viên. Mức chi phí cụ thể sẽ khác nhau tùy theo từng tổ chức hành nghề công chứng, khoảng cách địa lý và thời điểm thực hiện (trong hay ngoài giờ hành chính).
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Quy trình thực hiện công chứng di chúc tại nhà
Bước 1: Liên hệ và cung cấp thông tin cho tổ chức hành nghề công chứng
Gia đình liên hệ trước với Văn phòng công chứng, cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe, lý do không thể đến trụ sở, địa chỉ cần đến và thời gian mong muốn thực hiện.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ
Tương tự như công chứng tại trụ sở, cần chuẩn bị căn cước công dân của người lập di chúc, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản, và các giấy tờ liên quan khác.
Bước 3: Công chứng viên đến tận nơi thực hiện thủ tục
Công chứng viên trực tiếp đến nơi ở, bệnh viện của người lập di chúc để xác minh năng lực hành vi dân sự, sự minh mẫn, tự nguyện, sau đó thực hiện đầy đủ các bước ghi nhận nội dung, ký xác nhận theo đúng trình tự như công chứng tại trụ sở.
Bước 4: Thanh toán chi phí và nhận bản chính di chúc
Sau khi hoàn tất, gia đình thanh toán đầy đủ chi phí công chứng, thù lao và chi phí đi lại theo thỏa thuận, nhận bản chính di chúc đã công chứng.
Lưu ý khi công chứng di chúc tại nhà, bệnh viện
Do người lập di chúc thường trong tình trạng sức khỏe không tốt, VN-LAW khuyến nghị gia đình nên chuẩn bị thêm giấy xác nhận tình trạng sức khỏe, khả năng nhận thức của bác sĩ điều trị tại thời điểm công chứng, nhằm củng cố tính vững chắc của di chúc, hạn chế nguy cơ bị các đồng thừa kế khác sau này viện dẫn lý do “không minh mẫn” để yêu cầu Tòa án tuyên vô hiệu di chúc.
Ngoài ra, cần đảm bảo không gian thực hiện công chứng đủ riêng tư, tránh sự có mặt của những người có quyền lợi liên quan đến nội dung di chúc trong quá trình công chứng viên trao đổi trực tiếp với người lập di chúc, để tránh nghi ngờ về tính tự nguyện.
So sánh chi phí công chứng tại trụ sở và công chứng tại nhà
Để khách hàng dễ hình dung, có thể so sánh cấu trúc chi phí giữa hai hình thức như sau: đối với công chứng tại trụ sở, chi phí chỉ bao gồm phí công chứng cố định theo quy định và thù lao soạn thảo (nếu có), thường thực hiện trong buổi làm việc mà không phát sinh thêm chi phí nào khác. Đối với công chứng tại nhà, ngoài hai khoản phí trên, khách hàng cần chi trả thêm chi phí đi lại, thời gian của công chứng viên, khoản này thường được tính theo thỏa thuận, có thể dao động tùy vào khoảng cách từ trụ sở tổ chức công chứng đến địa điểm thực hiện, số lượng công chứng viên/nhân sự cần huy động, và có thể cao hơn nếu thực hiện ngoài giờ hành chính, ngày nghỉ, ngày lễ.
Do mức phí đi lại không có quy định thống nhất trên toàn quốc mà do từng tổ chức hành nghề công chứng tự quyết định trong khung thỏa thuận với khách hàng, gia đình nên chủ động liên hệ trước nhiều nơi để so sánh, đồng thời hỏi rõ về việc phí này đã bao gồm toàn bộ chi phí soạn thảo, chứng thực hay chưa để tránh phát sinh ngoài dự kiến.
Những yếu tố ảnh hưởng đến chi phí công chứng di chúc tại nhà
Một số yếu tố thực tế có thể làm tăng hoặc giảm tổng chi phí bao gồm: khoảng cách địa lý càng xa trụ sở tổ chức công chứng, chi phí đi lại càng cao; mức độ phức tạp của tài sản nếu di chúc định đoạt nhiều loại tài sản, ở nhiều địa phương khác nhau, thời gian soạn thảo và thù lao có thể tăng; thời điểm thực hiện công chứng ngoài giờ hành chính, buổi tối, ngày nghỉ, lễ Tết thường có phụ phí cao hơn; số lượng người làm chứng cần huy động nếu cần thêm người làm chứng độc lập do tổ chức công chứng giới thiệu, có thể phát sinh thêm khoản chi phí nhỏ cho người làm chứng.
Lưu ý về tính minh bạch chi phí
VN-LAW khuyến nghị gia đình nên yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng báo giá rõ ràng bằng văn bản hoặc tin nhắn xác nhận trước khi thực hiện, bao gồm đầy đủ các khoản: phí công chứng, thù lao soạn thảo, chi phí đi lại, để tránh phát sinh tranh cãi về chi phí sau khi đã hoàn tất thủ tục, đặc biệt trong bối cảnh gia đình đang có người thân ốm nặng, tâm lý dễ bị động, không kịp cân nhắc kỹ về giá cả dịch vụ.
Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa “phí công chứng” (khoản bắt buộc theo quy định nhà nước) và “thù lao, chi phí dịch vụ” (khoản thỏa thuận), bởi nhiều gia đình lầm tưởng toàn bộ số tiền phải trả đều là “lệ phí nhà nước” trong khi phần lớn thực chất là thù lao dịch vụ có thể thương lượng.
Câu hỏi thường gặp
Có thể mời công chứng viên đến nhà vào buổi tối hoặc ngày Chủ nhật không?
Có thể, tùy theo sự sắp xếp của từng tổ chức hành nghề công chứng, tuy nhiên thường sẽ phát sinh thêm phụ phí ngoài giờ so với thực hiện trong giờ hành chính các ngày làm việc thông thường.
Nếu người lập di chúc đang cấp cứu tại bệnh viện thì có công chứng được ngay không?
Có thể, nếu người lập di chúc vẫn còn tỉnh táo, minh mẫn và bệnh viện tạo điều kiện cho công chứng viên tiếp cận. Gia đình nên liên hệ tổ chức công chứng càng sớm càng tốt và trao đổi rõ tình trạng khẩn cấp để được sắp xếp ưu tiên.
Quy định pháp lý về việc chứng minh lý do không thể đến trụ sở công chứng
Để công chứng viên đồng ý thực hiện thủ tục tại nhà, gia đình cần cung cấp căn cứ hợp lý chứng minh người lập di chúc thuộc trường hợp được phép công chứng ngoài trụ sở theo Điều 44 Luật Công chứng 2014, có thể là giấy tờ y tế xác nhận tình trạng sức khỏe, biên bản của bệnh viện, hoặc đơn giản là sự đánh giá trực tiếp của công chứng viên khi trao đổi qua điện thoại về hoàn cảnh thực tế của người yêu cầu công chứng. Việc chuẩn bị trước các giấy tờ này giúp rút ngắn thời gian xử lý, tránh việc công chứng viên phải xác minh lại nhiều lần trước khi đồng ý đến tận nơi.
Nên đặt lịch công chứng tại nhà sớm hay chờ tình huống khẩn cấp?
VN-LAW khuyến nghị các gia đình có người thân cao tuổi, sức khỏe yếu nên chủ động lên kế hoạch công chứng di chúc sớm, ngay khi người đó còn minh mẫn, thay vì chờ đến tình huống nguy kịch mới liên hệ công chứng viên. Việc thực hiện trong tình huống khẩn cấp không chỉ tiềm ẩn rủi ro về mặt thời gian (có thể không kịp hoàn tất thủ tục), mà còn dễ bị đặt câu hỏi, nghi ngờ về tính minh mẫn, tự nguyện tại thời điểm lập di chúc khi có tranh chấp sau này. Chủ động thực hiện sớm, khi sức khỏe và tinh thần còn ổn định, là cách tốt nhất để đảm bảo di chúc có giá trị pháp lý vững chắc, khó bị phản bác.
Có thể yêu cầu công chứng viên đến công chứng ở địa phương khác không?
Về nguyên tắc, tổ chức hành nghề công chứng thường ưu tiên cử công chứng viên đến thực hiện công chứng ngoài trụ sở trong phạm vi địa bàn tỉnh, thành phố nơi tổ chức đó đặt trụ sở hoạt động. Nếu người lập di chúc đang ở một địa phương khác xa nơi có tổ chức công chứng quen thuộc, gia đình nên tìm và liên hệ tổ chức hành nghề công chứng gần nhất với địa điểm thực tế (nhà riêng, bệnh viện) để thuận tiện và tiết kiệm chi phí đi lại, thay vì mời công chứng viên từ xa đến.
Xem thêm: Điều kiện để di chúc miệng có hiệu lực pháp luật bắt buộc
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
