Không phải ai cũng thuận tiện đến Văn phòng công chứng, đặc biệt tại các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa. Pháp luật cho phép người dân chứng thực di chúc ngay tại UBND cấp xã nơi cư trú với giá trị pháp lý tương đương di chúc công chứng.
Cơ sở pháp lý cho việc chứng thực di chúc tại UBND cấp xã
Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã, áp dụng chung cho cả hai loại cơ quan này. Người có thẩm quyền chứng thực tại UBND cấp xã thực hiện các bước tương tự công chứng viên: ghi chép lại nội dung di chúc theo lời tuyên bố của người lập di chúc, để người này ký hoặc điểm chỉ xác nhận sau khi đã đọc lại và đồng ý với nội dung được ghi chép.
Về giá trị pháp lý, di chúc được chứng thực tại UBND cấp xã có giá trị tương đương với di chúc được công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng đều thuộc nhóm “di chúc có công chứng hoặc chứng thực” theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, có giá trị chứng cứ cao, khó bị tranh chấp về tính xác thực.
Ưu điểm khi chứng thực di chúc tại UBND cấp xã
So với việc đến Văn phòng công chứng (thường tập trung tại khu vực trung tâm, thị trấn, thành phố), chứng thực tại UBND cấp xã mang lại một số lợi thế: gần nơi cư trú, thuận tiện cho người cao tuổi, người có sức khỏe yếu, hạn chế khả năng di chuyển xa; chi phí thường thấp hơn phí công chứng tại các tổ chức hành nghề công chứng tư nhân; và thủ tục tương đối đơn giản, phù hợp với các trường hợp di chúc có nội dung không quá phức tạp.
Hồ sơ cần chuẩn bị
Người lập di chúc cần chuẩn bị: Căn cước công dân hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ còn hiệu lực; giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản định đoạt trong di chúc (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; sổ tiết kiệm; giấy đăng ký xe…); trường hợp cần người làm chứng (nếu người lập di chúc không tự đọc, tự ký được), cần có căn cước công dân của người làm chứng, đảm bảo người này không thuộc diện bị cấm theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015 (không phải người thừa kế theo di chúc/pháp luật, không có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan, đủ năng lực hành vi dân sự).
Quy trình thực hiện tại UBND cấp xã
Bước 1: Đến UBND cấp xã nơi cư trú
Người lập di chúc có thể đến UBND cấp xã nơi mình đăng ký thường trú hoặc tạm trú để thực hiện thủ tục, không nhất thiết phải là nơi có tài sản.
Bước 2: Trình bày nguyện vọng với công chức tư pháp – hộ tịch
Cán bộ có thẩm quyền chứng thực (thường là công chức tư pháp – hộ tịch được Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã ủy quyền) tiếp nhận, lắng nghe nguyện vọng phân chia tài sản của người lập di chúc.
Bước 3: Ghi chép nội dung và đọc lại xác nhận
Nội dung di chúc được ghi chép theo đúng ý chí đã trình bày, người lập di chúc đọc lại hoặc nghe đọc lại để xác nhận tính chính xác trước khi ký hoặc điểm chỉ.
Bước 4: Chứng thực và lưu trữ
Người có thẩm quyền tại UBND cấp xã ký xác nhận, đóng dấu chứng thực, vào sổ theo dõi chứng thực di chúc theo quy định của pháp luật về chứng thực.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Những hạn chế cần lưu ý khi lựa chọn UBND cấp xã
Mặc dù có giá trị pháp lý tương đương, VN-LAW khuyến nghị cân nhắc một số điểm hạn chế khi lựa chọn chứng thực tại UBND cấp xã: cán bộ tư pháp – hộ tịch tại cấp xã thường không chuyên sâu về pháp luật dân sự, thừa kế như công chứng viên chuyên nghiệp, có thể tư vấn chưa đầy đủ về các vấn đề pháp lý phức tạp (như quyền của người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, cách xử lý tài sản chung vợ chồng); đối với tài sản có giá trị lớn hoặc tình huống gia đình phức tạp, dễ có nguy cơ bỏ sót các vấn đề pháp lý quan trọng dẫn đến tranh chấp sau này.
Vì vậy, đối với các trường hợp đơn giản, tài sản không quá phức tạp, chứng thực tại UBND cấp xã là lựa chọn thuận tiện, tiết kiệm. Đối với các trường hợp phức tạp hơn, VN-LAW khuyến nghị nên tham vấn luật sư trước, sau đó có thể lựa chọn công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng chuyên nghiệp để đảm bảo tính chặt chẽ cao nhất.
Câu hỏi thường gặp
Chứng thực di chúc tại UBND cấp xã có cần đặt lịch hẹn trước không?
Tùy theo từng địa phương, một số nơi yêu cầu đặt lịch trước qua điện thoại hoặc trực tiếp, một số nơi có thể tiếp nhận trực tiếp trong giờ hành chính. Nên liên hệ trước để được hướng dẫn cụ thể.
Có thể nhờ luật sư tư vấn nội dung trước khi đến UBND cấp xã chứng thực không?
Hoàn toàn có thể và được khuyến khích. Luật sư có thể hỗ trợ soạn thảo nội dung di chúc chuẩn xác, đầy đủ trước, sau đó người lập di chúc chỉ cần đến UBND cấp xã để thực hiện thủ tục chứng thực chính thức.
Thẩm quyền chứng thực tại UBND cấp xã do ai đảm nhận?
Theo quy định pháp luật về chứng thực, thẩm quyền chứng thực di chúc tại UBND cấp xã thuộc về Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã, hoặc công chức tư pháp – hộ tịch được giao nhiệm vụ này. Người thực hiện chứng thực có trách nhiệm tương tự công chứng viên: xác minh năng lực hành vi dân sự, sự tự nguyện của người lập di chúc, ghi chép nội dung theo đúng ý chí trình bày, đọc lại để xác nhận trước khi người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ.
So sánh mức phí giữa chứng thực tại UBND cấp xã và công chứng tại Văn phòng công chứng
Mức phí chứng thực di chúc tại UBND cấp xã thường được quy định theo mức phí chứng thực hành chính, tương đối thấp và thống nhất trên phạm vi toàn quốc theo quy định của Bộ Tài chính. Trong khi đó, phí công chứng tại các tổ chức hành nghề công chứng (đặc biệt là Văn phòng công chứng tư nhân) tuy cũng có mức phí cố định theo quy định, nhưng thường phát sinh thêm thù lao soạn thảo, tư vấn — khoản này có thể khác nhau tùy từng tổ chức. Nhìn chung, chứng thực tại UBND cấp xã là lựa chọn tiết kiệm chi phí hơn, phù hợp với những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế hoặc di chúc có nội dung đơn giản.
Trường hợp UBND cấp xã từ chối chứng thực
Tương tự công chứng viên, cán bộ có thẩm quyền tại UBND cấp xã có quyền từ chối chứng thực nếu phát hiện người lập di chúc không đủ minh mẫn, nội dung di chúc vi phạm điều cấm của luật, hoặc hồ sơ giấy tờ không đầy đủ, hợp lệ. Trong trường hợp này, gia đình cần bổ sung hồ sơ còn thiếu, hoặc nếu vấn đề liên quan đến năng lực hành vi, cần có sự đánh giá y tế rõ ràng trước khi thực hiện lại thủ tục.
Câu hỏi thường gặp
Người không có hộ khẩu thường trú tại xã đó có được chứng thực di chúc không?
Theo quy định về chứng thực, người yêu cầu có thể thực hiện tại UBND cấp xã nơi mình cư trú (thường trú hoặc tạm trú), không nhất thiết phải đúng nơi đăng ký hộ khẩu gốc, miễn có giấy tờ chứng minh nơi cư trú hợp lệ.
Di chúc chứng thực tại UBND xã có cần lưu bản sao tại UBND không?
Có. Tương tự tổ chức hành nghề công chứng, UBND cấp xã có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ chứng thực theo quy định, người dân có thể liên hệ xin cấp bản sao khi cần thiết, đặc biệt trong trường hợp bản chính bị thất lạc sau này.
Xem thêm: Mẫu di chúc có người làm chứng chuẩn nhất và hướng dẫn cách viết
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
