Di chúc có người làm chứng là hình thức phù hợp khi người lập di chúc không thể tự viết nhưng chưa có điều kiện đến tổ chức công chứng. Bài viết hướng dẫn chi tiết cách soạn thảo đúng chuẩn pháp lý, tránh những lỗi phổ biến khiến di chúc bị vô hiệu.
Khi nào nên áp dụng hình thức di chúc có người làm chứng?
Theo Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức di chúc có người làm chứng áp dụng khi người lập di chúc không tự viết được bản di chúc có thể do không biết chữ, do hạn chế về thể chất (tay run, mắt kém), hoặc đơn giản là muốn có bên thứ ba làm chứng nhằm tăng độ tin cậy dù vẫn có khả năng tự viết. Người lập di chúc có thể nhờ người khác viết tay hoặc đánh máy nội dung, nhưng bắt buộc phải có ít nhất hai người làm chứng trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình.
Điều kiện đối với người làm chứng
Người làm chứng phải đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015: không phải là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; không phải là người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc; không phải là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Vi phạm điều kiện này là nguyên nhân phổ biến nhất khiến di chúc loại này bị tuyên vô hiệu khi có tranh chấp.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Cấu trúc mẫu tham khảo cho di chúc có người làm chứng
Một di chúc có người làm chứng đầy đủ, chuẩn pháp lý nên có cấu trúc như sau:
Phần mở đầu: Tên văn bản “DI CHÚC”, thời gian (giờ, ngày, tháng, năm), địa điểm lập di chúc.
Phần thông tin người lập di chúc: Họ tên, ngày sinh, số căn cước công dân, nơi thường trú của người lập di chúc.
Phần tuyên bố năng lực hành vi: Xác nhận người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; lý do không tự viết được di chúc (nếu cần nêu rõ).
Phần nội dung định đoạt tài sản: Liệt kê chi tiết từng loại tài sản (mô tả đầy đủ thông tin định danh: số giấy chứng nhận, diện tích, địa chỉ đối với bất động sản; số tài khoản, ngân hàng đối với tiền gửi; biển số, số khung, số máy đối với xe…) và tên người, tỷ lệ được hưởng tương ứng với từng tài sản.
Phần chỉ định khác (nếu có): Người thực hiện nghĩa vụ, người quản lý di sản, người công bố di chúc, việc dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng (nếu có).
Phần xác nhận của người làm chứng: Ghi rõ họ tên, số căn cước công dân, địa chỉ của từng người làm chứng, kèm nội dung xác nhận đã trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình lập di chúc, người lập di chúc minh mẫn, tự nguyện, đã đọc lại và xác nhận nội dung đúng ý chí.
Phần chữ ký: Chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc ở cuối mỗi trang và cuối văn bản; chữ ký của từng người làm chứng.
Trình tự thực hiện khi soạn di chúc có người làm chứng
Bước 1: Lựa chọn người viết hộ và người làm chứng phù hợp
Người lập di chúc chọn người viết hộ (có thể là người thân không có quyền lợi liên quan, hoặc luật sư) và ít nhất hai người làm chứng đáp ứng điều kiện luật định.
Bước 2: Trình bày rõ ràng nội dung mong muốn
Người lập di chúc trình bày chi tiết nguyện vọng về tài sản, người được hưởng cho người viết hộ và các người làm chứng cùng nghe.
Bước 3: Soạn thảo và đọc lại toàn văn
Người viết hộ soạn thảo nội dung theo đúng ý chí đã trình bày, sau đó đọc lại toàn bộ cho người lập di chúc và những người làm chứng cùng nghe, xác nhận tính chính xác.
Bước 4: Ký hoặc điểm chỉ trước mặt người làm chứng
Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ vào di chúc trước mặt những người làm chứng; những người làm chứng xác nhận việc ký, điểm chỉ đó là đúng của người lập di chúc và ký tên xác nhận.
Những lỗi thường gặp cần tránh
Qua thực tiễn tư vấn, VN-LAW ghi nhận một số lỗi phổ biến khiến loại di chúc này dễ bị tranh chấp: chỉ có một người làm chứng thay vì tối thiểu hai người theo quy định; người làm chứng là con, cháu hoặc vợ/chồng của người được hưởng di sản trong di chúc (vi phạm điều kiện độc lập); người làm chứng không trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình mà chỉ ký tên sau khi văn bản đã hoàn thành; và nội dung di chúc không được đọc lại đầy đủ trước khi ký, dẫn đến tranh cãi về việc người lập di chúc có thực sự hiểu rõ nội dung hay không.
Nên công chứng lại di chúc có người làm chứng để tăng độ an toàn?
Dù di chúc có người làm chứng được pháp luật công nhận, VN-LAW vẫn khuyến nghị, đối với tài sản có giá trị lớn hoặc gia đình có nguy cơ tranh chấp cao, nên chủ động mang di chúc này đến tổ chức hành nghề công chứng để công chứng viên rà soát, xác nhận lại, hoặc lập lại theo đúng hình thức công chứng chính thức, nhằm tăng tối đa giá trị chứng cứ khi mở thừa kế.
Ví dụ minh họa nội dung mẫu (rút gọn, mang tính tham khảo)
Để hình dung rõ hơn, một đoạn nội dung mẫu trong phần định đoạt tài sản có thể được diễn đạt như sau: “Tôi, Nguyễn Văn A, sinh năm 1950, CCCD số…, cư trú tại…, trong tình trạng hoàn toàn minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện lập di chúc này với nội dung: để lại quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại thửa đất số…, tờ bản đồ số…, địa chỉ…, theo Giấy chứng nhận số… cho con trai tôi là Nguyễn Văn B, sinh năm 1980, CCCD số…”. Nội dung cần được diễn đạt ngắn gọn nhưng đầy đủ, chính xác thông tin định danh, tránh dùng từ ngữ mập mờ như “một phần tài sản của tôi” mà không nêu rõ cụ thể là tài sản nào.
Vai trò của việc mô tả chi tiết tài sản trong di chúc
Việc mô tả tài sản càng chi tiết, chính xác bao nhiêu thì càng giúp giảm thiểu tranh chấp bấy nhiêu khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản sau này. Đối với bất động sản, cần ghi đầy đủ: số thửa đất, tờ bản đồ, địa chỉ, diện tích, số Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đối với tài sản là tiền gửi ngân hàng, cần ghi rõ tên ngân hàng, số tài khoản hoặc ít nhất là loại tài sản để cơ quan có thẩm quyền, ngân hàng dễ dàng xác minh, đối chiếu khi thực hiện thủ tục. Đối với các tài sản có thể biến động, nên diễn đạt theo hướng “toàn bộ số tiền/tài sản có trong tài khoản/tại thời điểm mở thừa kế” thay vì ghi cố định một con số tại thời điểm lập di chúc.
Nên đánh máy hay viết tay nội dung do người khác viết hộ?
Cả hai hình thức đều được pháp luật chấp nhận đối với di chúc có người làm chứng theo Điều 634. Tuy nhiên, VN-LAW khuyến nghị nên đánh máy để đảm bảo nội dung rõ ràng, dễ đọc, hạn chế nhầm lẫn khi đối chiếu về sau, đặc biệt khi tài sản có nhiều chi tiết kỹ thuật cần ghi chính xác (số thửa, số giấy chứng nhận). Dù đánh máy hay viết tay, người lập di chúc vẫn bắt buộc phải tự ký hoặc điểm chỉ trực tiếp vào văn bản trước mặt người làm chứng.
Xem thêm: Cách chỉ định người thừa kế và phân chia tài sản trong di chúc
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
