Khi một trong hai vợ chồng mong muốn chấm dứt hôn nhân nhưng bên còn lại không đồng ý, hoặc không thể liên lạc, hợp tác được, con đường duy nhất là khởi kiện ly hôn đơn phương tại Tòa án. Đây là thủ tục phức tạp hơn nhiều so với thuận tình ly hôn, đòi hỏi người khởi kiện phải chứng minh được căn cứ ly hôn theo quy định pháp luật. Bài viết này cung cấp cái nhìn toàn diện, về căn cứ pháp lý, hồ sơ và quy trình giải quyết ly hôn đơn phương.
1. Ly hôn đơn phương là gì?
Ly hôn đơn phương (hay còn gọi là ly hôn theo yêu cầu của một bên) là trường hợp chỉ có vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn, được giải quyết theo thủ tục khởi kiện vụ án dân sự, khác với ly hôn thuận tình là “việc dân sự”. Kết quả của thủ tục này là Bản án ly hôn do Tòa án tuyên, có thể bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
2. Căn cứ pháp lý để Tòa án chấp nhận ly hôn đơn phương
Theo Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc:
- Vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được;
- Trường hợp vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích mà người còn lại yêu cầu ly hôn, Tòa án giải quyết cho ly hôn;
- Trường hợp có yêu cầu ly hôn liên quan đến người bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác không nhận thức, làm chủ được hành vi, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng/vợ gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.
Nói cách khác, người khởi kiện cần chứng minh được mâu thuẫn vợ chồng đã ở mức trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích hôn nhân không đạt được đây là yếu tố cốt lõi mà Tòa án sẽ xem xét, đánh giá dựa trên chứng cứ và diễn biến thực tế.
3. Những biểu hiện cụ thể được coi là căn cứ ly hôn
Trong thực tiễn xét xử, các biểu hiện sau thường được xem xét là căn cứ chứng minh mâu thuẫn trầm trọng:
- Vợ hoặc chồng có hành vi ngoại tình, chung sống như vợ chồng với người khác;
- Có hành vi bạo lực gia đình về thể chất, tinh thần, kinh tế, tình dục;
- Không thực hiện nghĩa vụ vợ chồng, bỏ mặc gia đình trong thời gian dài;
- Nghiện ma túy, cờ bạc, rượu chè dẫn đến ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống gia đình;
- Ly thân trong thời gian dài, không còn quan hệ vợ chồng thực chất.
4. Hồ sơ khởi kiện ly hôn đơn phương
Hồ sơ cơ bản gồm:
- Đơn khởi kiện ly hôn (theo mẫu quy định);
- Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn;
- Bản sao CCCD/CMND, sổ hộ khẩu/giấy xác nhận cư trú của người khởi kiện;
- Bản sao giấy khai sinh của con chung (nếu có);
- Giấy tờ chứng minh tài sản chung (nếu có yêu cầu chia);
- Tài liệu, chứng cứ chứng minh căn cứ ly hôn (tin nhắn, hình ảnh, biên bản xử lý bạo lực gia đình, xác nhận của công an, người làm chứng…).
Điểm khác biệt lớn nhất so với hồ sơ ly hôn thuận tình là yêu cầu về chứng cứ chứng minh căn cứ ly hôn đây thường là phần khó khăn nhất đối với người khởi kiện.
5. Quy trình giải quyết ly hôn đơn phương
Bước 1. Nộp đơn khởi kiện: Tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn (vợ/chồng còn lại) cư trú, làm việc.
Bước 2. Tòa án xem xét, thụ lý: Trong 08 ngày làm việc, Tòa án xem xét đơn và ra một trong các quyết định: thụ lý, yêu cầu sửa đổi bổ sung, chuyển đơn, hoặc trả lại đơn.
Bước 3. Nộp tạm ứng án phí: Trong 07 ngày kể từ ngày nhận thông báo.
Bước 4. Chuẩn bị xét xử: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng, có thể gia hạn thêm không quá 02 tháng đối với vụ việc phức tạp. Trong giai đoạn này, Tòa án tổ chức hòa giải, thu thập chứng cứ, lấy lời khai các bên.
Bước 5. Mở phiên tòa sơ thẩm: Nếu hòa giải không thành và đủ điều kiện xét xử, Tòa án mở phiên tòa công khai xét xử vụ án.
Bước 6. Tuyên án: Tòa án ra Bản án ly hôn, giải quyết đồng thời các vấn đề về con chung, tài sản, cấp dưỡng nếu có yêu cầu.
6. Thời gian giải quyết ly hôn đơn phương mất bao lâu?
Về lý thuyết, tổng thời gian tối thiểu khoảng 04-06 tháng kể từ ngày thụ lý. Tuy nhiên trên thực tế, đặc biệt khi bị đơn không hợp tác, cố tình trốn tránh, hoặc có tranh chấp phức tạp về tài sản, thời gian có thể kéo dài 08 tháng đến hơn 1 năm.
7. Xử lý khi đối phương không hợp tác
Đây là vướng mắc phổ biến nhất trong ly hôn đơn phương. Một số tình huống thường gặp:
- Bị đơn không đồng ý ly hôn: Tòa án vẫn tiếp tục xét xử dựa trên căn cứ, chứng cứ mà nguyên đơn cung cấp, không phụ thuộc vào việc bị đơn có đồng ý hay không, miễn là đủ căn cứ theo Điều 56 nêu trên.
- Bị đơn cố tình vắng mặt, không nhận giấy triệu tập: Tòa án áp dụng các biện pháp tống đạt hợp lệ theo quy định (niêm yết công khai, thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng…); sau khi đã tống đạt hợp lệ mà bị đơn vẫn vắng mặt không lý do, Tòa án có thể xét xử vắng mặt.
- Bị đơn không rõ nơi cư trú: Có thể áp dụng thủ tục thông báo tìm kiếm hoặc yêu cầu tuyên bố mất tích nếu đủ điều kiện.
8. Án phí ly hôn đơn phương
Án phí ly hôn không có giá ngạch (không có tranh chấp tài sản) hiện nay là mức cố định theo quy định của Nghị quyết về án phí, lệ phí Tòa án. Nếu có tranh chấp tài sản, án phí được tính thêm theo giá trị tài sản tranh chấp, áp dụng biểu án phí có giá ngạch tương tự như trong ly hôn thuận tình có chia tài sản.
9. Vì sao nên có luật sư khi ly hôn đơn phương?
Khác với ly hôn thuận tình, ly hôn đơn phương mang tính chất tranh tụng người khởi kiện phải tự chứng minh được căn cứ ly hôn, đồng thời có thể phải đối mặt với sự phản đối, tranh chấp quyết liệt từ phía bị đơn về quyền nuôi con và tài sản. Luật sư ly hôn có kinh nghiệm sẽ giúp bạn:
- Đánh giá đủ căn cứ pháp lý trước khi khởi kiện, tránh trường hợp bị bác đơn do thiếu căn cứ;
- Thu thập, củng cố chứng cứ chứng minh mâu thuẫn trầm trọng đúng quy định pháp luật;
- Đại diện làm việc với Tòa án, tham gia tranh tụng bảo vệ quyền nuôi con và quyền lợi tài sản;
- Xử lý các tình huống đối phương không hợp tác, trốn tránh, kéo dài thời gian.
Nếu bạn đang trong tình huống vợ/chồng không đồng ý ly hôn hoặc cố tình gây khó khăn, đội ngũ luật sư ly hôn đơn phương của chúng tôi sẵn sàng đồng hành, tư vấn chiến lược phù hợp để bảo vệ tối đa quyền lợi của bạn.
Xem thêm: Ly hôn đơn phương là gì? Khi nào được Tòa án chấp nhận?
Luật sư Ly hôn – Thuận tình, Đơn phương ly hôn, Giành quyền nuôi con và Chia tài sản
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
