Nội dung được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy – Thành viên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Cập nhật 10/11/2026
Từ ngày 18/5/2026, Nghị định 109/2026/NĐ-CP của Chính phủ nâng mức xử phạt hành chính đối với hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng, trong đó có hành vi đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác. Đây là thông tin thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận. Tuy nhiên, các bản tóm tắt lan truyền trên mạng thường dùng từ “ngoại tình” và nêu mức phạt chưa thống nhất, dễ gây hiểu nhầm. Bài viết giải thích chính xác mức phạt, ranh giới giữa “ngoại tình” và “chung sống như vợ chồng”, thẩm quyền xử phạt và mối liên hệ với trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự (BLHS).
Cần hỗ trợ thủ tục tại Tòa án? Xem thêm dịch vụ ly hôn thuận tình, đơn phương của Luật sư Trần Duy Huy.
1. Nghị định 109/2026/NĐ-CP là gì?
- Văn bản: Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, Chính phủ ban hành ngày 01/4/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã.
- Hiệu lực: từ ngày 18/5/2026.
- Thay thế: Nghị định số 82/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung) trong các lĩnh vực nêu trên.
- Điều khoản liên quan: Điều 62, quy định xử phạt hành vi vi phạm quy định về kết hôn, ly hôn và vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng.
2. Mức phạt cụ thể: không phải “5 đến 20 triệu” cho mọi hành vi
Nhiều bản tóm tắt ghi gộp mức phạt “từ 5 đến 20 triệu đồng” cho hành vi ngoại tình. Theo Điều 62, mức phạt được chia thành hai khung riêng, áp dụng cho các hành vi khác nhau:
| Khung phạt | Hành vi tiêu biểu theo Điều 62 |
|---|---|
| 5 đến 10 triệu đồng | Đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn với người khác, hoặc chưa có vợ, chồng mà kết hôn với người mình biết rõ đang có chồng, vợ. Đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác. Chưa có vợ, chồng mà chung sống như vợ chồng với người mình biết rõ đang có chồng, vợ. Một số hành vi khác về kết hôn, ly hôn, như cản trở kết hôn, yêu sách của cải trong kết hôn, cản trở ly hôn |
| 10 đến 20 triệu đồng | Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời, giữa cha mẹ nuôi với con nuôi, và một số hành vi nghiêm trọng hơn khác (như lợi dụng việc ly hôn để trục lợi) |
Như vậy, với hành vi mà dư luận thường gọi là “ngoại tình kiểu chung sống” (đang có vợ, chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác), khung phạt là 5 đến 10 triệu đồng, tăng so với mức cũ 3 đến 5 triệu đồng. Mức 10 đến 20 triệu đồng dành cho nhóm hành vi khác như chung sống cận huyết.
Lưu ý về chủ thể: mức phạt trong chương này áp dụng với cá nhân. Nếu tổ chức có hành vi vi phạm tương tự thì mức phạt tiền gấp hai lần mức phạt đối với cá nhân.
3. “Ngoại tình” có bị phạt không? Ranh giới pháp lý
Pháp luật không xử phạt hành chính hành vi “ngoại tình” nói chung. Nghị định 109/2026/NĐ-CP xử phạt hành vi “chung sống như vợ chồng” với người khác khi đang có vợ hoặc chồng. Hai khái niệm này khác nhau:
| Tiêu chí | Quan hệ bất chính, quan hệ ngoài hôn nhân thông thường | Chung sống như vợ chồng |
|---|---|---|
| Bản chất | Quan hệ tình cảm hoặc tình dục ngoài hôn nhân, không tổ chức cuộc sống chung | Nam, nữ tổ chức cuộc sống chung và coi nhau là vợ chồng |
| Dấu hiệu | Gặp gỡ, liên lạc, quan hệ lén lút, không ở chung ổn định | Ở chung, chia sẻ sinh hoạt, thể hiện là vợ chồng trong quan hệ xã hội, có thể có con chung |
| Xử phạt theo Điều 62 | Không đủ cấu thành hành vi bị phạt theo điều này | Có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng |
Khái niệm “chung sống như vợ chồng” được Luật Hôn nhân và gia đình 2014 định nghĩa là việc nam, nữ tổ chức cuộc sống chung và coi nhau là vợ chồng. Việc có thuộc trường hợp này hay không cần xem xét tổng thể các tình tiết cụ thể như thời gian, mức độ gắn bó, cách hai người thể hiện quan hệ với gia đình, hàng xóm, xã hội. Cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá dựa trên chứng cứ.
Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng nghiêm cấm hành vi đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác. Về mặt đạo đức, nghĩa vụ chung thủy giữa vợ chồng vẫn là nguyên tắc của quan hệ hôn nhân, dù không phải mọi vi phạm nghĩa vụ này đều bị xử phạt hành chính.
4. Thẩm quyền xử phạt
Theo thông tin về Nghị định 109/2026/NĐ-CP:
| Người có thẩm quyền | Mức xử phạt |
|---|---|
| Chủ tịch UBND cấp xã | Cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 15 triệu đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình |
| Chủ tịch UBND cấp tỉnh | Cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 30 triệu đồng đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực này |
So với quy định trước, thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã được tăng. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân trong lĩnh vực hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình là 30 triệu đồng.
Việc xử phạt phụ thuộc vào việc phát hiện, báo cáo và xác minh hành vi. Thực tế, người có quyền, lợi ích bị ảnh hưởng (như vợ hoặc chồng) thường là người phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Cơ quan sẽ xác minh, lập biên bản và ra quyết định xử phạt theo trình tự của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
5. Khi nào hành vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự? (Điều 182 BLHS)
Điều 182 BLHS quy định Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng. Đây là tội có điều kiện: không phải cứ có hành vi chung sống như vợ chồng là bị truy cứu hình sự. Theo quy định, người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác (hoặc người chưa có vợ, chồng mà kết hôn, chung sống với người mình biết rõ là đang có chồng, có vợ) chỉ bị xử lý hình sự khi thuộc một trong các trường hợp sau:
- Khoản 1: làm cho quan hệ hôn nhân của một hoặc hai bên dẫn đến ly hôn; hoặc đã có quyết định của Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật hoặc buộc chấm dứt việc chung sống như vợ chồng trái với chế độ một vợ, một chồng mà vẫn duy trì quan hệ đó. Hình phạt: cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.
- Khoản 2: làm cho vợ hoặc chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát. Hình phạt: phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Xem thêm: Căn cứ chứng minh ngoại tình khi ly hôn đơn phương; Vợ ngoại tình có được quyền nuôi con không?; Mức phạt ngoại tình 2026: Tăng gấp đôi tiền phạt
| Tiêu chí | Xử phạt hành chính (Điều 62 Nghị định 109/2026) | Trách nhiệm hình sự (Điều 182 BLHS) |
|---|---|---|
| Hành vi | Đang có vợ, chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác | Cùng hành vi, nhưng kèm hậu quả hoặc điều kiện nghiêm trọng theo luật |
| Điều kiện | Có hành vi chung sống như vợ chồng | Gây ly hôn, tự sát, hoặc vẫn duy trì quan hệ sau khi có quyết định của Tòa án |
| Chế tài | Phạt tiền 5 đến 10 triệu đồng | Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù (tối đa 3 năm) |
| Cơ quan | Chủ tịch UBND xã, tỉnh | Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án |
Theo nguyên tắc chung, một hành vi đã bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì không xử phạt hành chính chồng lên. Việc chọn xử lý hành chính hay hình sự phụ thuộc vào tính chất, mức độ hậu quả do cơ quan có thẩm quyền xác định.
6. Hệ quả dân sự và những vấn đề liên quan
- Ly hôn: vi phạm nghĩa vụ chung thủy có thể là một trong các tình tiết để Tòa án xem xét nguyên nhân tình trạng hôn nhân trầm trọng.
- Chia tài sản: khi giải quyết chia tài sản chung, Tòa án xem xét nhiều yếu tố, trong đó có lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
- Con chung: việc giao con cho ai nuôi dựa trên lợi ích tốt nhất của con, không đồng nghĩa việc bên có lỗi trong quan hệ hôn nhân sẽ đương nhiên mất quyền nuôi con.
- Chứng cứ: việc thu thập chứng cứ phải hợp pháp. Tự ý theo dõi, ghi âm, truy cập tài khoản, thiết bị của người khác có thể xâm phạm bí mật đời tư, bí mật thông tin và bị xử lý theo pháp luật. Khi cần chứng minh, nên làm việc với luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.
7. Nhận xét về tính răn đe của mức phạt mới
Mức phạt tăng từ 3 đến 5 triệu đồng lên 5 đến 10 triệu đồng cho thấy chủ trương siết chặt kỷ cương trong hôn nhân một vợ, một chồng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Khả năng phát hiện và chứng minh: hành vi diễn ra trong đời tư, khó xác định ranh giới “chung sống như vợ chồng” và thu thập chứng cứ hợp pháp.
- Vai trò người phản ánh: hành vi thường chỉ bị xử lý khi có phản ánh, tố cáo.
- Mức phạt so với thiệt hại tinh thần, gia đình: phạt tiền chỉ là một biện pháp, tác động chính còn nằm ở các hệ quả khi ly hôn và dư luận xã hội.
- Tính thống nhất khi áp dụng: cách đánh giá “chung sống như vợ chồng” giữa các địa phương cần được hướng dẫn rõ để tránh áp dụng tùy tiện.
Đây là nhận xét mang tính tham khảo, tác động thực tế sẽ cần thời gian để đánh giá.
8. Lời khuyên thực tế
- Xác định đúng bản chất hành vi (quan hệ ngoài hôn nhân thông thường hay chung sống như vợ chồng) trước khi cân nhắc phản ánh hay xử lý.
- Thu thập chứng cứ hợp pháp, tránh các hành vi xâm phạm đời tư của người khác.
- Cân nhắc các lựa chọn: hòa giải, ly hôn, khởi kiện, hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý, tùy mục tiêu và hoàn cảnh.
- Tìm tư vấn pháp lý sớm khi quan hệ hôn nhân có tranh chấp về tài sản, con cái hoặc có dấu hiệu bạo lực gia đình.
Kết luận
Theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP, đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng kể từ ngày 18/5/2026, tăng so với mức 3 đến 5 triệu đồng trước đây. Khung phạt 10 đến 20 triệu đồng áp dụng cho các hành vi khác như chung sống cận huyết. “Ngoại tình” nói chung không phải hành vi bị xử phạt hành chính nếu chưa đến mức chung sống như vợ chồng, còn trách nhiệm hình sự theo Điều 182 BLHS chỉ đặt ra khi có hậu quả hoặc điều kiện nghiêm trọng theo luật. Nếu bạn cần tư vấn về hôn nhân, ly hôn hoặc thu thập chứng cứ hợp pháp, hãy liên hệ 0369 151515 để được tư vấn chi tiết.
VN-LAW.VN là thương hiệu của Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng, do Luật sư Trần Duy Huy – thành viên Đoàn Luật sư TP Đồng Nai – làm Giám đốc. Chúng tôi tập trung vào bốn lĩnh vực: tranh chấp đất đai, thừa kế, dân sự (bao gồm hôn nhân và gia đình) và hình sự. Đây là những vụ việc đòi hỏi nghiên cứu hồ sơ kỹ lưỡng, am hiểu thực tiễn tố tụng và bảo mật tuyệt đối. Mỗi vụ việc đều được luật sư trực tiếp tiếp nhận, đánh giá và xây dựng phương án phù hợp với quy định pháp luật và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
Liên hệ tư vấn
CÔNG TY LUẬT TNHH LUẬT SƯ TỐI THƯỢNG
- Văn phòng: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
- Mail: tvpl@vn-law.vn
- Hotline – Zalo: 0369151515









