Nội dung được tham vấn chuyên môn bởi Luật sư Trần Duy Huy – Thành viên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam · Cập nhật 18/11/2026
Khi người hưởng di chúc chết trước (hoặc chết cùng thời điểm với) người lập di chúc, phần di chúc dành cho người đó không có hiệu lực, và phần di sản tương ứng sẽ được chia theo pháp luật. Con của người hưởng di chúc không tự động “thay” cha mẹ nhận phần theo di chúc, nhưng có thể được hưởng thế vị nếu cha hoặc mẹ của họ là con của người để lại di sản.
Bài viết dưới đây, đội ngũ luật sư VN-LAW.VN phân tích căn cứ pháp lý, cách chia qua ví dụ cụ thể và những việc người lập di chúc nên làm để tránh tranh chấp. Nếu gia đình bạn đang gặp tình huống này, có thể tham khảo dịch vụ luật sư thừa kế, tư vấn di chúc và phân chia di sản.
Phần di chúc cho người đã chết trước còn hiệu lực không?
Không. Di chúc chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người lập di chúc chết. Theo khoản 2 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS), di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần nếu người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc.
Nói cách khác, khi người lập di chúc qua đời, người được chỉ định phải còn sống thì mới có thể nhận di sản. Nếu di chúc chỉ định nhiều người và chỉ một người chết trước, thì chỉ phần liên quan đến người đó mất hiệu lực; phần của những người còn lại vẫn thực hiện theo di chúc.
Đây là trường hợp di chúc “không có hiệu lực”, khác với di chúc bị vô hiệu toàn bộ hay một phần do người lập không minh mẫn, bị ép buộc hoặc sai hình thức. Bản di chúc vẫn hợp pháp, chỉ là không còn người nhận ở phần đó.
Người hưởng di chúc chết trước thì phần di sản chia thế nào?
Theo điểm c khoản 1 và điểm c khoản 2 Điều 650 BLDS, thừa kế theo pháp luật được áp dụng đối với phần di sản có liên quan đến người thừa kế theo di chúc nhưng đã chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc. Phần này được chia cho những người thuộc hàng thừa kế theo Điều 651 BLDS.
Ví dụ minh họa
Ông A có vợ là bà C và hai con là anh B, chị D. Ông A lập di chúc để lại căn nhà là tài sản riêng của mình cho anh B. Anh B mất năm 2024, để lại một con là cháu E. Ông A mất năm 2026 mà không sửa di chúc.
- Phần di chúc để nhà cho anh B không có hiệu lực vì anh B chết trước ông A.
- Căn nhà được chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất của ông A: bà C, chị D và suất của anh B.
- Vì anh B là con của ông A và chết trước ông A, cháu E được hưởng thế vị suất của anh B.
- Kết quả: bà C, chị D, cháu E mỗi người hưởng 1/3 căn nhà (nếu không có ai từ chối hoặc không có quyền hưởng di sản).
Ý nguyện để toàn bộ căn nhà cho nhánh của anh B vì vậy không được thực hiện đầy đủ. Đây là lý do nhiều tranh chấp phát sinh giữa các nhánh trong gia đình sau khi người lập di chúc qua đời.
Con của người hưởng di chúc có được nhận thay không?
Tùy trường hợp. Thừa kế thế vị theo Điều 652 BLDS nằm trong chế định thừa kế theo pháp luật, nên cháu không “thế chân” cha mẹ để nhận phần theo di chúc. Cháu chỉ được hưởng thế vị khi phần di sản đó chia theo pháp luật và cha hoặc mẹ của cháu thuộc diện được thế vị, cụ thể:
- Người hưởng di chúc là con của người lập di chúc: cháu được thế vị suất mà cha hoặc mẹ được hưởng nếu còn sống, như ví dụ trên.
- Người hưởng di chúc là cháu của người lập di chúc mà cha mẹ của cháu đó cũng đã chết trước: chắt có thể được thế vị theo Điều 652.
- Người hưởng di chúc là người ngoài, bạn bè, con dâu, con rể hay anh chị em: con của họ không được thế vị, phần di sản chia cho những người thừa kế theo pháp luật của người lập di chúc.
Vợ hoặc chồng của người hưởng di chúc đã chết trước cũng không có quyền nhận phần di sản này, vì họ không thuộc hàng thừa kế của người lập di chúc.
Chết trước, chết cùng lúc hay chết sau người lập di chúc khác nhau ra sao?
Thời điểm chết của người hưởng di chúc quyết định phần di sản đi về đâu:
| Tình huống | Phần di chúc cho người đó | Phần di sản được xử lý |
|---|---|---|
| Chết trước người lập di chúc | Không có hiệu lực (khoản 2 Điều 643) | Chia theo pháp luật cho người thừa kế của người lập di chúc |
| Chết cùng thời điểm hoặc không xác định được ai chết trước | Không có hiệu lực; hai người không thừa kế của nhau (Điều 619) | Chia theo pháp luật như trường hợp trên |
| Chết sau người lập di chúc, trước khi chia di sản | Vẫn có hiệu lực | Quyền hưởng đã phát sinh từ thời điểm mở thừa kế (Điều 614), nên phần này trở thành di sản của người hưởng di chúc và chia cho người thừa kế của họ |
Trường hợp thứ ba thường bị bỏ qua. Nếu người hưởng di chúc mất sau người lập di chúc dù chỉ vài ngày, vợ, chồng, con của người đó vẫn có thể được nhận phần di sản này thông qua thừa kế của chính người hưởng di chúc. Vì vậy, giấy chứng tử với ngày chết chính xác là chứng cứ quan trọng.
Người lập di chúc nên làm gì để tránh tranh chấp?
Theo Điều 640 BLDS, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Khi người được chỉ định trong di chúc qua đời, nên cân nhắc:
- Lập di chúc mới hoặc sửa đổi phần liên quan, chỉ định rõ người nhận thay (ví dụ trực tiếp cho cháu) nếu muốn giữ tài sản trong nhánh đó.
- Ghi rõ trong di chúc phần di sản sẽ thuộc về ai nếu người được chỉ định không còn sống vào thời điểm mở thừa kế, để hạn chế phần phải chia theo pháp luật. Cách diễn đạt nên được luật sư hoặc công chứng viên rà soát.
- Lưu ý người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 BLDS (con chưa thành niên, cha mẹ, vợ chồng, con đã thành niên mất khả năng lao động), vì họ vẫn có thể được hưởng phần bắt buộc dù di chúc không nhắc đến.
- Lập di chúc đúng hình thức, ưu tiên công chứng hoặc chứng thực với di sản là nhà đất, để giảm rủi ro tranh chấp về tính hợp pháp.
Bạn có thể đọc thêm bài sự khác biệt giữa thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật để hiểu vì sao cùng một tài sản lại có thể được chia theo hai cách khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc để lại tài sản cho con nhưng con mất trước thì cháu có được hưởng toàn bộ không?
Thường là không. Phần di chúc cho người con đã mất không có hiệu lực, tài sản chia theo pháp luật cho cả hàng thừa kế thứ nhất của người lập di chúc. Cháu chỉ hưởng thế vị đúng suất mà cha hoặc mẹ mình được hưởng nếu còn sống (Điều 652 BLDS).
Người lập di chúc biết người hưởng đã mất nhưng không sửa di chúc thì sao?
Kết quả vẫn như trên. Việc người lập di chúc biết hay không biết không làm thay đổi quy định tại khoản 2 Điều 643 BLDS; phần di sản liên quan vẫn chia theo pháp luật. Nếu muốn khác, người lập di chúc phải sửa đổi hoặc lập di chúc mới khi còn sống.
Di chúc chỉ định ba người, một người chết trước thì hai người còn lại có được chia luôn phần đó không?
Không mặc nhiên. Phần của người chết trước được chia theo pháp luật, trừ khi di chúc đã ghi rõ phần đó thuộc về những người còn lại. Hai người còn lại chỉ nhận thêm nếu họ cũng thuộc hàng thừa kế được hưởng theo pháp luật.
Vợ hoặc chồng của người hưởng di chúc đã mất có quyền khởi kiện không?
Thông thường không có quyền hưởng phần di sản này nếu người hưởng di chúc chết trước người lập di chúc. Trường hợp người hưởng di chúc chết sau người lập di chúc, vợ hoặc chồng của họ là người thừa kế của chính người đó và có quyền yêu cầu chia phần di sản đã thuộc về người đó.
Luật sư VN-LAW.VN hỗ trợ tranh chấp di chúc, thừa kế
Khi người hưởng di chúc chết trước người lập di chúc, việc xác định phần nào còn hiệu lực, phần nào chia theo pháp luật và ai được thế vị cần đối chiếu kỹ ngày chết, hàng thừa kế và nguồn gốc tài sản. Sai một bước có thể khiến văn bản khai nhận di sản bị khiếu nại hoặc hủy về sau.
Đội ngũ luật sư VN-LAW.VN của Công ty Luật TNHH Luật sư Tối Thượng, do Luật sư Trần Duy Huy (Đoàn Luật sư TP Đồng Nai) điều hành, nhận tư vấn soạn thảo, sửa đổi di chúc và giải quyết tranh chấp thừa kế tại TP.HCM, TP Đồng Nai và Tây Ninh. Xem thêm dịch vụ luật sư thừa kế, di chúc, đặt lịch hẹn tư vấn, hoặc liên hệ văn phòng tại 286 Nguyễn Oanh, Gò Vấp, TP.HCM, hotline/Zalo 0369 15 15 15.









