Người nước ngoài được quyền hưởng thừa kế tại Việt Nam đối với mọi loại di sản để lại theo di chúc hoặc theo pháp luật, nhưng không phải loại tài sản nào cũng được đứng tên trực tiếp. Với tiền, cổ phần, cổ phiếu, động sản, người nước ngoài thường được nhận và sở hữu như công dân Việt Nam. Với đất đai và nhà ở, quyền của người nước ngoài bị giới hạn chặt chẽ hơn nhiều so với người Việt Nam hoặc Việt kiều.
NGUYÊN TẮC CHUNG: MỌI CÁ NHÂN ĐỀU CÓ QUYỀN HƯỞNG DI SẢN, KHÔNG PHÂN BIỆT QUỐC TỊCH
Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015 quy định mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền để lại di sản và quyền hưởng di sản thừa kế. Như vậy, một người mang quốc tịch nước ngoài, không có bất kỳ liên hệ huyết thống nào với Việt Nam, vẫn có thể trở thành người thừa kế theo di chúc nếu được người để lại di sản chỉ định, hoặc theo pháp luật nếu thuộc hàng thừa kế (ví dụ: vợ/chồng nước ngoài của người Việt Nam đã mất).
Tuy nhiên, quyền hưởng di sản chỉ là bước đầu tiên. Câu hỏi thực tế mà nhiều gia đình quan tâm là: sau khi được xác định là người thừa kế, người nước ngoài đó có thể làm gì với từng loại tài sản cụ thể.
VỚI TIỀN, VÀNG, ĐỘNG SẢN: ĐƯỢC NHẬN VÀ SỞ HỮU NHƯ BÌNH THƯỜNG
Đối với tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, vàng, trang sức, cổ phần, cổ phiếu, phần vốn góp trong doanh nghiệp, ô tô, và các động sản khác, người thừa kế là người nước ngoài về cơ bản được nhận và đứng tên sở hữu như người thừa kế trong nước, tuân theo các quy định riêng của từng lĩnh vực (ví dụ: chuyển nhượng cổ phần trong công ty có vốn nước ngoài, đăng ký sang tên phương tiện giao thông). Việc chuyển tiền di sản ra nước ngoài sau khi nhận thừa kế được thực hiện theo quy định về quản lý ngoại hối, thường yêu cầu chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của khoản tiền.
VỚI ĐẤT ĐAI: NGƯỜI NƯỚC NGOÀI KHÔNG ĐƯỢC ĐỨNG TÊN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT
Pháp luật đất đai Việt Nam chỉ công nhận quyền sử dụng đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong nước và một số đối tượng đặc thù là người Việt Nam định cư ở nước ngoài; cá nhân nước ngoài không thuộc diện được Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất. Vì vậy, khi người thừa kế là cá nhân nước ngoài được để lại quyền sử dụng đất theo di chúc hoặc theo pháp luật, người đó không thể đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Trong trường hợp này, cách xử lý phổ biến là người thừa kế nước ngoài được nhận giá trị của phần di sản là quyền sử dụng đất (quy đổi bằng tiền) thông qua việc: các đồng thừa kế khác đứng tên đất và thanh toán giá trị tương ứng, hoặc chuyển nhượng phần quyền thừa kế đó cho người khác đủ điều kiện đứng tên rồi nhận tiền.
Thủ tục nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài chi tiết từ A-Z
VỚI NHÀ Ở: CÓ THỂ ĐƯỢC SỞ HỮU NẾU THUỘC ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC PHÉP THEO LUẬT NHÀ Ở
Khác với đất đai, pháp luật nhà ở hiện hành cho phép một số cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam nếu đáp ứng điều kiện: được phép nhập cảnh vào Việt Nam và không thuộc diện được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, lãnh sự. Nếu người thừa kế là cá nhân nước ngoài đáp ứng các điều kiện này, người đó có thể được đứng tên sở hữu căn nhà được thừa kế, nhưng vẫn phải tuân thủ các giới hạn về số lượng nhà ở, tỷ lệ sở hữu tại một số loại hình dự án theo quy định của Luật Nhà ở.
Nếu người nước ngoài không đáp ứng điều kiện sở hữu nhà ở (ví dụ không được phép nhập cảnh, hoặc nhà ở nằm ngoài khu vực được phép sở hữu), phần di sản là nhà ở cũng được xử lý theo hướng quy đổi giá trị tương tự như đất đai.
THỦ TỤC KHAI NHẬN DI SẢN KHI CÓ NGƯỜI THỪA KẾ LÀ NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
- Xác định chính xác loại tài sản để lại (động sản, nhà ở, quyền sử dụng đất) và tư cách của người thừa kế nước ngoài đối với từng loại;
- Chuẩn bị hộ chiếu, giấy tờ tùy thân hợp pháp hóa lãnh sự (nếu cấp ở nước ngoài) của người thừa kế;
- Xác minh quan hệ nhân thân với người để lại di sản (giấy đăng ký kết hôn, giấy khai sinh…) đã được hợp pháp hóa lãnh sự nếu do cơ quan nước ngoài cấp;
- Lập văn bản khai nhận di sản/thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng tại Việt Nam, trong đó ghi rõ phương án xử lý đối với phần tài sản mà người thừa kế nước ngoài không đủ điều kiện đứng tên;
- Nếu người thừa kế không thể có mặt tại Việt Nam, lập văn bản ủy quyền tại cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài.
TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Một người vợ mang quốc tịch nước ngoài, kết hôn hợp pháp với công dân Việt Nam, được chồng để lại toàn bộ tài sản gồm một căn nhà và một khoản tiền gửi ngân hàng theo di chúc. Với khoản tiền gửi, người vợ được nhận và chuyển ra nước ngoài theo quy định ngoại hối. Với căn nhà, nếu người vợ đáp ứng điều kiện được phép nhập cảnh và không thuộc diện miễn trừ ngoại giao, có thể đứng tên sở hữu; nếu không đáp ứng, các bên liên quan cần thỏa thuận phương án bán nhà và chia giá trị, hoặc chuyển nhượng phần thừa kế cho người thân khác trong gia đình.
LƯU Ý KHI CÓ NGƯỜI THỪA KẾ LÀ NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
- Không nên mặc định người nước ngoài “không được thừa kế gì cả” quyền hưởng di sản luôn được công nhận, chỉ có quyền đứng tên một số loại tài sản là bị giới hạn.
- Việc phân loại tài sản (động sản/nhà ở/đất đai) cần thực hiện trước khi lập văn bản khai nhận di sản, để tránh văn bản bị từ chối công chứng do ghi nhận quyền không phù hợp với đối tượng.
- Với hồ sơ có nhiều loại tài sản và nhiều người thừa kế trong, ngoài nước, nên có luật sư rà soát để thiết kế phương án phân chia tối ưu, tránh phát sinh tranh chấp sau này.
LUẬT SƯ TƯ VẤN DI CHÚC VÀ THỪA KẾ CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI
Nếu gia đình bạn có người thân là người nước ngoài trong hàng thừa kế, luật sư tư vấn di chúc có thể giúp xác định chính xác quyền của từng người đối với từng loại tài sản, soạn thảo văn bản khai nhận di sản phù hợp quy định, và đại diện làm việc với công chứng, cơ quan đăng ký khi cần thiết.
Xem thêm: Hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ thừa kế từ nước ngoài gửi về
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
