Không phải lúc nào việc được thừa kế cũng là điều mong muốn có người từ chối vì lo ngại phải gánh nợ, có người muốn nhường phần cho anh chị em khó khăn hơn. Pháp luật quy định rõ ràng quyền và thủ tục để thực hiện việc từ chối này một cách hợp pháp.
Quyền từ chối nhận di sản được pháp luật công nhận
Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Đây là quyền được pháp luật bảo vệ, áp dụng cho cả người thừa kế theo di chúc lẫn người thừa kế theo pháp luật, xuất phát từ nguyên tắc không ai bị bắt buộc phải nhận một lợi ích mà họ không mong muốn.
Ngoại lệ quan trọng: không được từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ
Đây là điều kiện giới hạn quan trọng cần lưu ý. Nếu một người đang có nghĩa vụ tài sản với bên thứ ba (ví dụ đang nợ ngân hàng, nợ cá nhân), và việc từ chối nhận di sản rõ ràng nhằm mục đích tránh để tài sản đó bị dùng để thi hành nghĩa vụ trả nợ, hành vi từ chối này sẽ không được pháp luật công nhận. Trong trường hợp này, các chủ nợ liên quan có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố việc từ chối nhận di sản đó vô hiệu, buộc người thừa kế phải nhận di sản để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
Hình thức và thời hạn thực hiện việc từ chối
Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện bằng văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Đây là mốc thời gian quan trọng cần lưu ý nếu đã quá thời điểm phân chia di sản (tức di sản đã được chia xong, người thừa kế đã nhận phần của mình), việc muốn từ chối sau đó sẽ không còn được coi là “từ chối nhận di sản” theo đúng nghĩa pháp lý mà có thể phải xử lý theo hướng khác như tặng cho, chuyển nhượng lại phần đã nhận cho người khác.
Nội dung cần có trong văn bản từ chối nhận di sản
Văn bản từ chối nhận di sản cần thể hiện đầy đủ: thông tin người từ chối (họ tên, số căn cước công dân, nơi cư trú); thông tin về người để lại di sản, mối quan hệ với người từ chối; thông tin về di sản mà người này được hưởng (theo di chúc hoặc theo pháp luật); lời tuyên bố rõ ràng về việc từ chối nhận toàn bộ hoặc một phần di sản; xác nhận việc từ chối là hoàn toàn tự nguyện, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản với bên thứ ba; ngày tháng lập văn bản và chữ ký của người từ chối.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Có được từ chối một phần di sản không?
Pháp luật không có quy định cấm cụ thể việc từ chối một phần di sản, tuy nhiên trên thực tế, việc từ chối thường được hiểu là từ chối toàn bộ phần di sản mà người đó được hưởng theo di chúc hoặc theo pháp luật. Nếu muốn chỉ nhận một phần và từ chối phần còn lại, người thừa kế nên trao đổi rõ ràng với các đồng thừa kế khác và thể hiện cụ thể trong văn bản, đồng thời tốt nhất nên tham vấn luật sư để đảm bảo văn bản thể hiện đúng, rõ ý chí, tránh gây tranh cãi về sau.
Có nên công chứng văn bản từ chối nhận di sản không?
Mặc dù luật không bắt buộc công chứng văn bản từ chối nhận di sản, VN-LAW khuyến nghị nên thực hiện công chứng hoặc chứng thực để tăng tính xác thực, tránh bị tranh cãi về sau (Ví dụ: nghi ngờ chữ ký giả mạo, hoặc người từ chối phủ nhận đã từng lập văn bản này). Đồng thời, trên thực tế, khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên thường yêu cầu văn bản từ chối phải được công chứng hoặc có xác nhận tương đương để đảm bảo tính hợp lệ khi làm căn cứ loại người từ chối ra khỏi danh sách người được chia di sản.
Hậu quả pháp lý sau khi từ chối nhận di sản hợp lệ
Sau khi việc từ chối được thực hiện hợp lệ, người từ chối không còn bất kỳ quyền lợi cũng như nghĩa vụ nào liên quan đến phần di sản đã từ chối, bao gồm cả nghĩa vụ trả nợ, thực hiện các nghĩa vụ tài sản khác tương ứng với phần đó (theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015). Phần di sản bị từ chối sẽ được xử lý theo các quy định liên qua nếu là phần thừa kế theo di chúc, áp dụng nguyên tắc phần này không có hiệu lực và được chia theo pháp luật (trừ khi di chúc có điều khoản dự phòng khác); nếu là phần thừa kế theo pháp luật, được chia đều cho những người còn lại cùng hàng thừa kế.
Quy trình thực hiện việc từ chối nhận di sản
Bước 1: Xác định rõ ý định từ chối và kiểm tra điều kiện
Người thừa kế cần chắc chắn về quyết định của mình, đồng thời kiểm tra xem có đang có nghĩa vụ tài sản với bên thứ ba có thể ảnh hưởng đến tính hợp lệ của việc từ chối hay không.
Bước 2: Soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản
Nên nhờ luật sư hỗ trợ soạn thảo để đảm bảo đầy đủ nội dung, tính pháp lý chặt chẽ.
Bước 3: Công chứng hoặc chứng thực văn bản (khuyến nghị)
Thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã để tăng giá trị pháp lý.
Bước 4: Gửi văn bản đến các bên liên quan trước thời điểm phân chia
Gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản (nếu có) trước khi việc phân chia di sản được thực hiện.
Xem thêm: Sự khác biệt giữa thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
