Di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc sở hữu tư nhân vẫn là di sản thừa kế bình thường và được phân chia theo di chúc hoặc pháp luật như các tài sản khác, nhưng việc chiếm hữu, sử dụng, mua bán, chuyển nhượng, đưa ra nước ngoài đối với các tài sản này phải tuân thủ thêm các quy định riêng của pháp luật về di sản văn hóa, đặc biệt nghiêm ngặt đối với bảo vật quốc gia.
DI VẬT, CỔ VẬT, BẢO VẬT QUỐC GIA LÀ GÌ THEO PHÁP LUẬT DI SẢN VĂN HÓA
Theo pháp luật về di sản văn hóa, di vật là hiện vật được lưu truyền, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học; cổ vật là hiện vật có giá trị tương tự nhưng phải có tuổi đời từ một số năm nhất định trở lên tính đến thời điểm hiện tại; bảo vật quốc gia là hiện vật có giá trị đặc biệt tiêu biểu, được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận theo trình tự riêng. Ba loại này chịu các mức độ quản lý khác nhau, trong đó bảo vật quốc gia chịu sự quản lý chặt chẽ nhất.
QUYỀN SỞ HỮU TƯ NHÂN ĐỐI VỚI DI VẬT, CỔ VẬT VÀ QUYỀN THỪA KẾ
Pháp luật Việt Nam công nhận quyền sở hữu tư nhân hợp pháp đối với di vật, cổ vật có nguồn gốc hợp pháp (mua bán, tặng cho, thừa kế hợp pháp, hoặc được cấp phép sưu tầm). Khi chủ sở hữu qua đời, các hiện vật này được coi là di sản và chia cho những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật như tài sản thông thường, không có quy định riêng hạn chế quyền thừa kế đối với nhóm tài sản này.
HẠN CHẾ ĐẶC BIỆT ĐỐI VỚI BẢO VẬT QUỐC GIA THUỘC SỞ HỮU TƯ NHÂN
Khác với di vật, cổ vật thông thường, bảo vật quốc gia dù thuộc sở hữu tư nhân vẫn chịu sự quản lý đặc biệt của Nhà nước: chủ sở hữu có nghĩa vụ bảo quản theo chế độ đặc biệt, thông báo khi thay đổi chủ sở hữu (bao gồm cả trường hợp thừa kế), và trong nhiều trường hợp việc chuyển nhượng, tặng cho, hoặc đưa ra nước ngoài phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền về văn hóa cho phép hoặc giám sát. Người thừa kế bảo vật quốc gia cần thực hiện thủ tục thông báo, đăng ký thay đổi chủ sở hữu với cơ quan quản lý văn hóa có thẩm quyền sau khi hoàn tất khai nhận di sản.
KHÔNG ĐƯỢC ĐƯA CỔ VẬT, BẢO VẬT QUỐC GIA RA NƯỚC NGOÀI TỰ DO
Với hồ sơ thừa kế có người thừa kế đang định cư ở nước ngoài muốn mang cổ vật, đặc biệt là bảo vật quốc gia, ra khỏi lãnh thổ Việt Nam, cần lưu ý pháp luật di sản văn hóa có quy định riêng, thường là cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt việc đưa bảo vật quốc gia ra nước ngoài, chỉ cho phép trong một số trường hợp đặc biệt như trưng bày, nghiên cứu có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền, không áp dụng cho việc mang đi định cư, sử dụng cá nhân ở nước ngoài.
NHIỀU ĐỒNG THỪA KẾ CÙNG SỞ HỮU MỘT HIỆN VẬT: PHƯƠNG ÁN PHÂN CHIA
Vì di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thường là hiện vật đơn nhất, không thể chia thành nhiều phần vật chất như tiền hay đất đai, các đồng thừa kế thường lựa chọn một trong các phương án: một người đứng tên sở hữu và thanh toán giá trị tương ứng cho những người còn lại; các đồng thừa kế cùng đứng tên đồng sở hữu và thống nhất về nơi lưu giữ, trách nhiệm bảo quản; hoặc thống nhất chuyển giao, hiến tặng cho bảo tàng, cơ quan nhà nước và nhận lại giá trị hoặc quyền lợi khác theo thỏa thuận.
Thủ tục nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài chi tiết từ A-Z
TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Một gia đình được thừa kế một bộ sưu tập đồ gốm cổ có nguồn gốc hợp pháp từ ông bà để lại, trong đó có một món đã được công nhận là bảo vật quốc gia. Các con thống nhất để người con cả đứng tên lưu giữ bảo vật quốc gia, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo, đăng ký với cơ quan quản lý văn hóa địa phương, đồng thời các cổ vật còn lại được phân chia hoặc quy đổi giá trị giữa các đồng thừa kế theo thỏa thuận riêng.
LƯU Ý QUAN TRỌNG
- Cần kiểm tra tình trạng pháp lý của hiện vật (có phải bảo vật quốc gia đã được công nhận hay không) trước khi lập văn bản khai nhận di sản, vì nghĩa vụ và thủ tục đi kèm khác nhau đáng kể.
- Không tự ý đưa cổ vật, đặc biệt là bảo vật quốc gia, ra nước ngoài mà không có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền, dù với mục đích cá nhân của người thừa kế định cư ở nước ngoài.
- Nên lưu giữ đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hiện vật để tránh vướng mắc khi khai nhận di sản hoặc khi có yêu cầu kiểm tra từ cơ quan quản lý văn hóa.
- Với hiện vật có giá trị lớn, các đồng thừa kế nên thống nhất phương án quản lý, bảo quản rõ ràng bằng văn bản để tránh tranh chấp về sau.
LUẬT SƯ THỪA KẾ TƯ VẤN VỀ DI SẢN LÀ CỔ VẬT, BẢO VẬT QUỐC GIA
Luật sư thừa kế có thể tư vấn về nghĩa vụ pháp lý đặc thù khi thừa kế cổ vật, bảo vật quốc gia, hỗ trợ làm việc với cơ quan quản lý văn hóa, và đề xuất phương án phân chia phù hợp giữa các đồng thừa kế đối với loại di sản đặc biệt này.
Xem thêm: Thừa kế trong trường hợp người để lại di sản mất tích hoặc tuyên bố chết
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
