Từ thời điểm mở thừa kế đến khi hoàn tất việc phân chia di sản có thể mất một khoảng thời gian đáng kể, đặc biệt khi có nhiều đồng thừa kế hoặc tài sản phức tạp. Trong giai đoạn này, ai là người có trách nhiệm quản lý, bảo quản khối tài sản đó?
Ai được coi là người quản lý di sản?
Theo Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015, người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra. Trường hợp di chúc không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý di sản đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản. Trường hợp chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.
Như vậy, việc người lập di chúc chủ động chỉ định người quản lý di sản là phương án được ưu tiên hàng đầu, giúp tránh tình trạng tranh giành quyền quản lý hoặc bỏ mặc tài sản không ai chăm sóc trong giai đoạn chưa phân chia.
Vì sao nên chủ động chỉ định người quản lý di sản trong di chúc?
Trên thực tế, khoảng thời gian từ khi mở thừa kế đến khi hoàn tất phân chia di sản có thể kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm, đặc biệt khi có tranh chấp hoặc tài sản phức tạp (bất động sản cho thuê, doanh nghiệp gia đình, tài khoản chứng khoán…). Nếu không có người quản lý rõ ràng, tài sản có thể bị hư hỏng, xuống cấp, mất giá trị, hoặc phát sinh tranh chấp giữa các đồng thừa kế về việc ai có quyền sử dụng, khai thác tài sản trong thời gian chờ chia. Việc chủ động chỉ định người quản lý giúp đảm bảo tài sản được bảo quản, khai thác hợp lý, tránh thất thoát.
Quyền và nghĩa vụ của người quản lý di sản
Điều 617 và Điều 618 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người quản lý di sản có các nghĩa vụ: lập danh mục di sản, thu hồi tài sản thuộc di sản của người chết mà người khác đang chiếm hữu (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác); bảo quản di sản, không được bán, trao đổi, tặng cho, cầm cố, thế chấp hoặc định đoạt tài sản bằng hình thức khác nếu không được những người thừa kế đồng ý bằng văn bản; thông báo về tình trạng di sản cho những người thừa kế; bồi thường thiệt hại nếu vi phạm nghĩa vụ của mình mà gây thiệt hại; giao lại di sản theo yêu cầu của người thừa kế.
Đồng thời, người quản lý di sản cũng có các quyền tương ứng: đại diện cho những người thừa kế trong quan hệ với người thứ ba liên quan đến di sản thừa kế; được hưởng thù lao theo thỏa thuận với những người thừa kế; được thanh toán chi phí bảo quản di sản.
Cách thể hiện việc chỉ định người quản lý di sản trong di chúc
Nội dung chỉ định người quản lý di sản thường được thể hiện như một điều khoản bổ sung trong di chúc, ví dụ: “Tôi chỉ định ông/bà… (họ tên, CCCD, địa chỉ) làm người quản lý di sản của tôi kể từ thời điểm mở thừa kế cho đến khi hoàn tất việc phân chia di sản theo di chúc này.” Người lập di chúc có thể quy định thêm về quyền hạn cụ thể, mức thù lao (nếu có) dành cho người quản lý, hoặc giới hạn phạm vi quản lý đối với một số tài sản cụ thể.
Cách lập di chúc hợp pháp mới nhất
Trình tự thực hiện khi có người quản lý di sản được chỉ định
Bước 1: Xác nhận vai trò người quản lý di sản khi công bố di chúc
Ngay khi công bố di chúc, cần xác nhận rõ ràng người được chỉ định làm quản lý di sản để người này bắt đầu thực hiện nhiệm vụ.
Bước 2: Lập danh mục di sản
Người quản lý di sản có trách nhiệm kiểm kê, lập danh mục đầy đủ các tài sản thuộc khối di sản, có thể mời các đồng thừa kế cùng tham gia để đảm bảo tính minh bạch.
Bước 3: Thực hiện các biện pháp bảo quản cần thiết
Tùy theo loại tài sản, người quản lý thực hiện các biện pháp phù hợp: duy trì hợp đồng cho thuê hiện có (nếu có), bảo dưỡng tài sản, đóng các khoản phí, thuế liên quan để tránh phát sinh nợ, phạt.
Bước 4: Bàn giao tài sản khi hoàn tất phân chia
Khi các đồng thừa kế hoàn tất thủ tục khai nhận, thỏa thuận phân chia di sản, người quản lý di sản có trách nhiệm bàn giao đầy đủ tài sản theo đúng phần đã được xác định cho từng người.
Trách nhiệm pháp lý khi người quản lý di sản vi phạm nghĩa vụ
Nếu người quản lý di sản có hành vi vi phạm nghĩa vụ (tự ý định đoạt tài sản mà không được sự đồng ý của các đồng thừa kế, sử dụng tài sản vào mục đích cá nhân gây thiệt hại, không bảo quản dẫn đến hư hỏng, mất mát), người này phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại tương ứng theo quy định pháp luật. Những người thừa kế có quyền yêu cầu thay đổi người quản lý di sản hoặc khởi kiện yêu cầu bồi thường nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng.
Xem thêm: Phân chia di sản khi di chúc không ghi rõ tỷ lệ phần trăm
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
