Quyền tác giả đối với tác phẩm nghệ thuật, văn học, âm nhạc được thừa kế theo pháp luật dân sự và pháp luật sở hữu trí tuệ, nhưng cần phân biệt rõ hai nhóm quyền: quyền nhân thân gắn liền với tác giả (không thể chuyển giao, không phải là di sản) và quyền tài sản, quyền công bố tác phẩm (được thừa kế và có thời hạn bảo hộ nhất định sau khi tác giả qua đời).
HAI NHÓM QUYỀN TRONG QUYỀN TÁC GIẢ: QUYỀN NÀO ĐƯỢC THỪA KẾ?
Theo pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân gồm các quyền như đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, những quyền này gắn liền với tác giả và về nguyên tắc không thể chuyển giao, không phải là đối tượng của thừa kế (trừ quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố, vốn có thể được thừa kế). Quyền tài sản gồm quyền sao chép, biểu diễn, phân phối, cho thuê, làm tác phẩm phái sinh, và quyền hưởng nhuận bút, thù lao đây là nhóm quyền có giá trị kinh tế và được thừa kế như tài sản thông thường theo Bộ luật Dân sự và pháp luật sở hữu trí tuệ.
THỜI HẠN BẢO HỘ QUYỀN TÀI SẢN SAU KHI TÁC GIẢ QUA ĐỜI
Pháp luật sở hữu trí tuệ quy định thời hạn bảo hộ quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm đối với một số loại hình tác phẩm (như tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh) theo một số năm tính từ khi công bố lần đầu, còn với phần lớn các loại hình tác phẩm khác, thời hạn bảo hộ được tính suốt cuộc đời tác giả và một số năm tiếp theo sau khi tác giả qua đời. Trong thời hạn này, người thừa kế được hưởng các quyền tài sản, có quyền cho phép hoặc không cho phép người khác khai thác, sử dụng tác phẩm và nhận thù lao, nhuận bút phát sinh.
Thủ tục nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài chi tiết từ A-Z
THỪA KẾ QUYỀN TÁC GIẢ THEO DI CHÚC HAY THEO PHÁP LUẬT
Tác giả có thể lập di chúc để chỉ định người thừa kế quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm, tương tự như đối với các loại di sản khác. Nếu không có di chúc, quyền này được chia theo hàng thừa kế theo pháp luật thông thường. Trường hợp tác phẩm do nhiều đồng tác giả cùng sáng tạo, phần quyền của mỗi đồng tác giả khi qua đời được thừa kế riêng theo phần đóng góp của người đó, không ảnh hưởng đến quyền của các đồng tác giả còn sống.
VẤN ĐỀ THỰC TIỄN: NHIỀU NGƯỜI THỪA KẾ CÙNG SỞ HỮU MỘT QUYỀN TÁC GIẢ
Khi có nhiều người cùng thừa kế quyền tài sản đối với một tác phẩm, việc khai thác, cấp phép sử dụng tác phẩm (ví dụ: cho phép chuyển thể, biểu diễn, xuất bản) thường đòi hỏi sự đồng thuận của tất cả các đồng thừa kế, hoặc theo cơ chế ủy quyền một người đại diện quản lý chung. Đây là điểm dễ phát sinh tranh chấp nếu các đồng thừa kế không thống nhất được phương án quản lý, khai thác tác phẩm sau khi tác giả qua đời.
TÌNH HUỐNG THỰC TẾ
Một nhạc sĩ qua đời để lại nhiều ca khúc đã được cấp phép sử dụng cho các đơn vị biểu diễn, phát hành. Ba người con là đồng thừa kế quyền tài sản đối với các tác phẩm này. Sau khi khai nhận di sản, ba người thống nhất ủy quyền cho một người đại diện quản lý việc cấp phép, thu tiền bản quyền, và phân chia định kỳ theo tỷ lệ đã thỏa thuận trong văn bản khai nhận di sản, tránh tình trạng các đơn vị sử dụng tác phẩm phải xin phép riêng từng người.
LƯU Ý QUAN TRỌNG KHI THỪA KẾ QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
- Cần phân biệt rõ quyền nhân thân không thể chuyển giao và quyền tài sản có thể thừa kế, tránh nhầm lẫn khi lập văn bản khai nhận di sản.
- Nếu tác phẩm đang được khai thác thương mại (nhuận bút, tiền bản quyền định kỳ), nên có văn bản thỏa thuận rõ ràng giữa các đồng thừa kế về cách quản lý, phân chia để tránh gián đoạn việc khai thác.
- Với tác phẩm có giá trị thương mại lớn, nên đăng ký quyền tác giả (nếu chưa đăng ký) để thuận tiện cho việc chứng minh quyền sở hữu khi thừa kế và khi xử lý tranh chấp.
- Tác giả nên cân nhắc lập di chúc rõ ràng về việc phân chia quyền tài sản đối với tác phẩm của mình, đặc biệt khi có nhiều tác phẩm và nhiều người thừa kế, để tránh tranh chấp phức tạp về sau.
LUẬT SƯ THỪA KẾ UY TÍN TƯ VẤN VỀ TÀI SẢN TRÍ TUỆ
Luật sư thừa kế uy tín có thể hỗ trợ xác định phạm vi quyền được thừa kế đối với từng loại tác phẩm, soạn thảo văn bản thỏa thuận quản lý, khai thác chung giữa các đồng thừa kế, và tư vấn phương án lập di chúc phù hợp cho tác giả muốn định đoạt trước quyền tài sản của mình.
Xem thêm: Phân chia di sản thừa kế là di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia
Dịch vụ Luật sư Thừa kế VN-LAW
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
