Khi cha mẹ không thể tự thỏa thuận được về việc ai sẽ trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ là bên đưa ra quyết định cuối cùng. Nhưng quyết định đó dựa trên những căn cứ nào? Bài viết này phân tích chi tiết cách thức Tòa án đánh giá và cân nhắc các yếu tố để đưa ra phán quyết về quyền nuôi con.
1. Nguyên tắc bao trùm: Vì lợi ích tốt nhất của con
Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định rõ, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Đây là nguyên tắc bao trùm, chi phối toàn bộ quá trình xem xét, đánh giá của Thẩm phán mọi yếu tố khác đều được nhìn nhận thông qua lăng kính “điều gì tốt nhất cho sự phát triển của đứa trẻ”.
2. Nhóm căn cứ về điều kiện vật chất
- Thu nhập, tài sản: mức thu nhập ổn định, đủ để đảm bảo nhu cầu sinh hoạt, học tập của con;
- Chỗ ở: có nơi ở ổn định, phù hợp với sinh hoạt của trẻ hay không (diện tích, môi trường xung quanh, khoảng cách đến trường học);
- Khả năng chi trả các chi phí liên quan đến con: học phí, y tế, sinh hoạt phí.
Lưu ý: điều kiện vật chất chỉ được xem xét ở mức “đủ để đảm bảo cuộc sống bình thường”, không nhất thiết bên có điều kiện kinh tế cao hơn sẽ đương nhiên thắng thế.
3. Nhóm căn cứ về điều kiện tinh thần, chăm sóc
- Thời gian có thể dành cho con: tính chất công việc (cố định hay thường xuyên đi công tác xa), có người hỗ trợ chăm sóc (ông bà, người thân) hay không;
- Kinh nghiệm, khả năng chăm sóc thực tế: ai là người đã trực tiếp chăm sóc con nhiều hơn trong thời gian chung sống trước đây;
- Sự gắn bó tình cảm giữa con và mỗi bên cha, mẹ: được đánh giá qua quan sát thực tế, lời khai của các bên, đôi khi qua trao đổi trực tiếp với con (đối với con đủ 7 tuổi trở lên).
4. Nhóm căn cứ về môi trường sống, đạo đức
- Lối sống, đạo đức của cha, mẹ: có hành vi bạo lực gia đình, nghiện ngập, cờ bạc, vi phạm pháp luật hay không;
- Môi trường xã hội xung quanh nơi ở: có ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ hay không;
- Khả năng tạo điều kiện học tập, phát triển toàn diện cho con.
5. Nguyện vọng của con (đối với con từ đủ 7 tuổi trở lên)
Đối với con từ đủ 7 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con trước khi ra quyết định. Việc lấy ý kiến thường được thực hiện một cách phù hợp với tâm lý trẻ em, có thể thông qua trao đổi riêng, kín đáo, tránh gây áp lực tâm lý cho trẻ, đôi khi có sự phối hợp với chuyên gia tâm lý hoặc cán bộ có chuyên môn phù hợp.
Cần lưu ý, nguyện vọng của con là một yếu tố quan trọng nhưng không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối Tòa án vẫn cân nhắc tổng thể để đảm bảo quyết định thực sự vì lợi ích của trẻ (ví dụ trường hợp trẻ bị tác động, dẫn dắt bởi một bên để đưa ra nguyện vọng không thực sự khách quan).
Giành quyền nuôi con khi ly hôn: Điều kiện, chứng cứ và chiến lược pháp lý
6. Yếu tố “lỗi” trong hôn nhân có ảnh hưởng đến quyền nuôi con không?
Có ảnh hưởng gián tiếp trong một số trường hợp. Nếu “lỗi” đó liên quan trực tiếp đến khả năng chăm sóc con hoặc ảnh hưởng đến môi trường sống của con (ví dụ ngoại tình dẫn đến bỏ bê gia đình, bạo lực gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý con), đây sẽ là yếu tố bất lợi khi xem xét quyền nuôi con. Tuy nhiên, nếu “lỗi” đó không liên quan hoặc không ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc con (ví dụ mâu thuẫn về quan điểm sống giữa hai vợ chồng nhưng cả hai đều chăm sóc con tốt), yếu tố này sẽ không có nhiều trọng lượng trong quyết định về quyền nuôi con.
7. Trường hợp cả hai bên đều có điều kiện tương đương
Đây là tình huống khó khăn nhất đối với Thẩm phán. Khi cả cha và mẹ đều có điều kiện kinh tế, chỗ ở, thời gian chăm sóc tương đương nhau, Tòa án sẽ xem xét kỹ hơn đến các yếu tố tinh tế hơn như: mức độ gắn bó tình cảm thực tế, ai là người chăm sóc con nhiều hơn trong quá khứ, nguyện vọng của con (nếu đủ tuổi), và đôi khi xem xét đến sự ổn định tránh xáo trộn quá lớn trong cuộc sống hiện tại của trẻ (ví dụ nếu con đang học tại một trường gần nơi ở của một bên, việc duy trì môi trường học tập ổn định cũng được cân nhắc).
8. Vai trò của báo cáo xác minh, thẩm định
Trong một số vụ việc phức tạp, Tòa án có thể yêu cầu xác minh thực tế điều kiện sống của các bên (thông qua chính quyền địa phương, tổ dân phố) hoặc trưng cầu ý kiến của các cơ quan, tổ chức có chuyên môn (ví dụ cơ quan bảo vệ trẻ em) để có thêm cơ sở đánh giá khách quan trước khi ra quyết định.
9. Làm sao để chứng cứ của bạn có sức thuyết phục cao nhất?
- Cụ thể, có căn cứ xác thực: tránh trình bày chung chung, cảm tính mà không có tài liệu, chứng cứ đi kèm;
- Khách quan, trung thực: tránh những cáo buộc thiếu căn cứ đối với bên còn lại, có thể gây phản tác dụng nếu bị phát hiện không đúng sự thật;
- Tập trung vào lợi ích của con: trình bày rõ cách thức chứng cứ đó liên quan trực tiếp đến khả năng đảm bảo lợi ích tốt nhất cho con, thay vì chỉ tập trung vào lợi ích, mong muốn của bản thân.
10. Luật sư giúp bạn xây dựng lập luận thuyết phục
Việc hiểu rõ cách thức Tòa án đánh giá, cân nhắc các yếu tố sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược trình bày chứng cứ hiệu quả hơn. Luật sư bảo vệ quyền nuôi con của chúng tôi, với kinh nghiệm tham gia nhiều vụ việc tương tự, sẽ giúp bạn:
- Xác định những yếu tố nào là thế mạnh của bạn để tập trung xây dựng chứng cứ;
- Tư vấn cách trình bày, lập luận thuyết phục trước Tòa án;
- Chuẩn bị tâm lý cho con (nếu cần lấy ý kiến) một cách phù hợp, không gây tổn thương tâm lý;
- Đại diện bảo vệ quyền lợi trong suốt quá trình tố tụng.
Với trường hợp con còn rất nhỏ, quy định về nguyên tắc ưu tiên có thể tạo lợi thế hoặc thách thức riêng. Tìm hiểu chi tiết trong bài viết con dưới 36 tháng tuổi có chắc chắn được giao cho mẹ nuôi không.
Xem thêm: Con dưới 36 tháng tuổi có chắc chắn được giao cho mẹ nuôi không?
Luật sư Ly hôn – Thuận tình, Đơn phương ly hôn, Giành quyền nuôi con và Chia tài sản
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
