Nhiều người khi chuẩn bị kết hôn băn khoăn liệu có bắt buộc phải lập văn bản thỏa thuận về tài sản hay không, và nếu không lập thì điều gì sẽ xảy ra. Bài viết này làm rõ vấn đề này một cách toàn diện.
1. Câu trả lời ngắn gọn: Không bắt buộc
Việc lập văn bản thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng (còn gọi là “hôn ước”) hoàn toàn không bắt buộc theo pháp luật Việt Nam. Đây là quyền lựa chọn của các cặp đôi, không phải nghĩa vụ pháp lý. Nếu không lập thỏa thuận, tài sản của vợ chồng sẽ tự động được điều chỉnh theo chế độ tài sản theo luật định.
2. Hai chế độ tài sản theo pháp luật Việt Nam
- Chế độ tài sản theo luật định: là chế độ mặc định, áp dụng khi vợ chồng không có thỏa thuận khác, đây là chế độ được áp dụng phổ biến nhất tại Việt Nam, dựa trên các nguyên tắc về tài sản chung, tài sản riêng như đã phân tích xuyên suốt trong các bài viết trước;
- Chế độ tài sản theo thỏa thuận: áp dụng khi vợ chồng chủ động lập văn bản thỏa thuận trước khi kết hôn, xác định rõ các nguyên tắc về tài sản chung, tài sản riêng theo ý chí của các bên (trong phạm vi pháp luật cho phép).
3. Nếu không lập thỏa thuận, có bị coi là “không quan tâm đến tài sản” không?
Không. Việc không lập thỏa thuận riêng biệt không đồng nghĩa với việc tài sản của vợ chồng không được pháp luật bảo vệ, điều chỉnh chế độ tài sản theo luật định vẫn áp dụng đầy đủ các nguyên tắc, quy định để phân định rõ tài sản chung, tài sản riêng, đảm bảo quyền lợi của cả hai bên, như đã được phân tích chi tiết qua các bài viết trong loạt bài này.
4. Khi nào nên cân nhắc lập thỏa thuận riêng?
Dù không bắt buộc, việc lập thỏa thuận riêng có thể là lựa chọn hợp lý trong một số trường hợp:
- Một hoặc cả hai bên có tài sản riêng giá trị lớn trước khi kết hôn, mong muốn xác định rõ ràng ngay từ đầu;
- Một bên có hoạt động kinh doanh riêng, cần bảo vệ tính độc lập của tài sản kinh doanh khỏi những rủi ro có thể ảnh hưởng đến tài sản chung của gia đình;
- Các cặp đôi tái hôn, có con riêng, tài sản riêng từ cuộc hôn nhân trước cần được bảo vệ, phân định rõ ràng để tránh xung đột lợi ích;
- Mong muốn có sự minh bạch, rõ ràng ngay từ đầu để tránh những tranh chấp phức tạp có thể phát sinh sau này.
5. Khi nào không cần thiết phải lập thỏa thuận riêng?
- Khi cả hai bên không có tài sản riêng đáng kể trước khi kết hôn;
- Khi cả hai tin tưởng vào việc áp dụng các nguyên tắc mặc định theo chế độ tài sản theo luật định là đủ để bảo vệ quyền lợi của mình;
- Khi việc lập thỏa thuận riêng có thể tạo ra cảm giác thiếu tin tưởng, ảnh hưởng đến mối quan hệ tình cảm giữa hai bên (đây là yếu tố tâm lý, xã hội cần cân nhắc phù hợp với văn hóa, quan điểm của mỗi cặp đôi).
Xác định tài sản riêng, nợ chung khi ly hôn: Căn cứ pháp lý và cách chứng minh
6. Việc không có thỏa thuận có gây bất lợi gì khi ly hôn không?
Không nhất thiết gây bất lợi, vì chế độ tài sản theo luật định vẫn có đầy đủ các nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả hai bên (như nguyên tắc chia đôi có điều chỉnh, công nhận lao động gia đình như lao động có thu nhập, bảo vệ tài sản riêng có chứng cứ rõ ràng…). Tuy nhiên, nếu không có thỏa thuận rõ ràng từ trước, một số tranh chấp về việc xác định tài sản chung/riêng có thể phức tạp hơn, đòi hỏi nhiều thời gian, công sức chứng minh hơn so với khi đã có thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu.
7. Có thể lập thỏa thuận sau khi đã kết hôn không?
Đối với thỏa thuận về chế độ tài sản theo đúng nghĩa (chọn chế độ tài sản theo thỏa thuận), quy định pháp luật yêu cầu phải lập trước khi kết hôn. Tuy nhiên, trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng vẫn có thể:
- Sửa đổi, bổ sung thỏa thuận về chế độ tài sản đã lập trước đó (nếu ban đầu đã chọn chế độ theo thỏa thuận);
- Lập thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân (một cơ chế khác, không phải “chế độ tài sản theo thỏa thuận” nhưng cũng có giá trị pháp lý để phân định lại một phần tài sản);
- Thực hiện việc nhập tài sản riêng vào tài sản chung (như đã phân tích ở bài viết trước) nếu có nhu cầu.
8. Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân – một lựa chọn khác cần biết
Ngoài việc lập thỏa thuận chế độ tài sản trước hôn nhân, pháp luật còn cho phép vợ chồng thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân (Điều 38 Luật Hôn nhân và Gia đình) mà không cần phải ly hôn. Đây là cơ chế linh hoạt, có thể thực hiện bất cứ lúc nào trong thời kỳ hôn nhân nếu cả hai bên có nhu cầu, ví dụ để đầu tư kinh doanh riêng, hoặc để thực hiện nghĩa vụ tài chính riêng của mỗi bên.
9. Lời khuyên cho các cặp đôi khi cân nhắc vấn đề này
- Không có câu trả lời “nên” hay “không nên” áp dụng chung cho mọi trường hợp, quyết định cần dựa trên hoàn cảnh cụ thể, mức độ tài sản, và sự đồng thuận giữa hai bên;
- Nếu có ý định lập thỏa thuận, nên thực hiện với sự tư vấn của luật sư để đảm bảo nội dung đầy đủ, đúng pháp luật, không bị vô hiệu sau này;
- Dù có hay không có thỏa thuận riêng, việc lưu giữ đầy đủ giấy tờ, chứng cứ liên quan đến tài sản trong suốt thời kỳ hôn nhân vẫn luôn là thói quen quan trọng cần duy trì.
10. Luật sư tư vấn lựa chọn chế độ tài sản phù hợp
Việc quyết định có nên lập thỏa thuận riêng về tài sản hay không là vấn đề mang tính cá nhân, cần được tư vấn dựa trên hoàn cảnh cụ thể của từng cặp đôi. Luật sư ly hôn của chúng tôi sẵn sàng tư vấn khách quan, giúp bạn hiểu rõ ưu, nhược điểm của từng lựa chọn, hỗ trợ soạn thảo văn bản thỏa thuận nếu bạn quyết định thực hiện, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Trong nhiều trường hợp, các cặp vợ chồng chỉ giải quyết được vấn đề con cái khi ly hôn mà chưa kịp phân chia tài sản. Tìm hiểu cách xử lý tình huống này trong bài viết tranh chấp tài sản sau ly hôn xử lý thế nào nếu chưa chia khi ly hôn.
Xem thêm: Tranh chấp tài sản sau ly hôn xử lý thế nào nếu chưa chia khi ly hôn?
Luật sư Ly hôn – Thuận tình, Đơn phương ly hôn, Giành quyền nuôi con và Chia tài sản
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
