Bên cạnh bị can, bị cáo và bị hại, nhiều vụ án hình sự còn có sự tham gia của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan – một tư cách tố tụng thường bị bỏ qua nhưng cũng mang những quyền lợi quan trọng cần được bảo vệ. Bài viết phân tích chi tiết về nhóm đối tượng này theo quy định pháp luật.
1. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ai?
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án là cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự, nhưng không phải là bị hại, nguyên đơn dân sự hay bị đơn dân sự. Đây là những người có tài sản, quyền lợi bị ảnh hưởng gián tiếp bởi hành vi phạm tội hoặc quá trình giải quyết vụ án.
2. Các trường hợp phổ biến phát sinh tư cách này
Tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thường phát sinh trong các tình huống như: tài sản của một người bị sử dụng làm công cụ, phương tiện phạm tội mà chủ sở hữu không biết, không liên quan đến hành vi phạm tội; người mua tài sản có nguồn gốc từ hành vi phạm tội một cách ngay tình; hoặc bên thứ ba có quyền lợi liên quan đến tài sản đang bị kê biên, phong tỏa để phục vụ điều tra, xét xử vụ án.
3. Quyền của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá; tham gia phiên tòa; phát biểu ý kiến, tranh luận tại phiên tòa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
4. Quyền khiếu nại, kháng cáo của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, và có quyền kháng cáo bản án hoặc quyết định của Tòa án về phần có liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của mình.
5. Trường hợp tài sản bị kê biên, phong tỏa liên quan đến vụ án
Nếu tài sản của một người bị áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa để phục vụ việc điều tra, xét xử hoặc để bảo đảm thi hành án (dù người này không phải là bị can, bị cáo), họ có quyền tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của mình đối với tài sản đó.
Quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo theo pháp luật tố tụng hình sự
6. Cách chứng minh quyền lợi hợp pháp của mình đối với tài sản liên quan
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cần cung cấp đầy đủ chứng cứ chứng minh quyền sở hữu, nguồn gốc hợp pháp của tài sản, quá trình xác lập quyền sở hữu và tính chất ngay tình (nếu có liên quan) để được cơ quan tố tụng xem xét, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết vụ án.
7. Nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Bên cạnh các quyền, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, chấp hành các quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án.
8. Sự khác biệt giữa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và bị hại
Điểm khác biệt cơ bản là bị hại trực tiếp chịu thiệt hại do tội phạm gây ra, trong khi người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền lợi bị ảnh hưởng một cách gián tiếp, thường liên quan đến vấn đề tài sản chứ không phải là đối tượng trực tiếp của hành vi phạm tội.
9. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi cho nhóm đối tượng này
Luật sư có thể tư vấn, hỗ trợ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thu thập chứng cứ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản, đại diện tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi, đề nghị giải tỏa các biện pháp kê biên, phong tỏa không có căn cứ hợp pháp đối với tài sản của họ.
10. Câu hỏi thường gặp
Tài sản của người thân bị dùng để phạm tội mà mình không biết có bị mất không?
Không đương nhiên bị mất, nếu chứng minh được mình là chủ sở hữu hợp pháp, ngay tình, không liên quan đến hành vi phạm tội, có quyền yêu cầu trả lại tài sản.
Người có quyền lợi liên quan có được mời luật sư không?
Có, họ có quyền tự bảo vệ hoặc nhờ luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố tụng.
Có thể kháng cáo nếu không đồng ý với quyết định về tài sản của mình không?
Có, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền kháng cáo phần bản án, quyết định liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình.
Xem thêm: Biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự: Tạm giữ, tạm giam, bảo lãnh
Luật sư Hình sự – Bào chữa, bảo vệ quyền lợi trong các vụ án hình sự
VN-LAW.VN do Luật sư Trần Duy Huy sáng lập. ĐẶC BIỆT GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THỪA KẾ – DI CHÚC – ĐẤT ĐAI PHỨC TẠP:
- Đất đai – Bất động sản
- Thừa kế – Di chúc
- Hôn nhân – Gia đình
- Hình sự
Chúng tôi hỗ trợ khách hàng xác minh tính hợp pháp của quan hệ nuôi con nuôi, soạn thảo hồ sơ khai nhận di sản, và đại diện giải quyết tranh chấp thừa kế. Liên hệ ngay để được tư vấn cụ thể.
Email: tvpl@vn-law.vn
Địa chỉ: 286 Nguyễn Oanh, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
